آماده سازي زمين

آماده سازي مناسب زمين مهمتري عامل در روش آبياري سطحي است. اين كار با خاكبرداري قسمت هاي برجستۀ زمين و منتقل كردن آن ها به قسمت هاي گود و در نتيجه ايجاد زميني مسطح با شيبي يكنواخت انجام مي شود....

آماده سازي مناسب زمين مهمتري عامل در روش آبياري سطحي است. اين كار با خاكبرداري قسمت هاي برجستۀ زمين و منتقل كردن آن ها به قسمت هاي گود و در نتيجه ايجاد زميني مسطح با شيبي يكنواخت انجام مي شود. در بيشتر موارد تنها لايۀ نازكي از سطح خاك برداشته مي شود (200 ميليمتر يا كمتر)، لكن همين كار بايستي با دقت بسيار انجام شود. حتي يك اختلاف ارتفاع جزئي در سطح زمين مي تواند موجب توزيع ناقص آب و كاهش راندمان آبياري شود.

با آماده سازي مناسب زمين:

  • راندمان آبياري افزايش مي يابد.
  • نحوۀ توزيع آب بهبود مي يابد.
  • فرسايش خاك كم مي شود.
  • جمع شدن آب در يك جا كاهش مي يابد.


آماده سازي زمين تسطيح ناميده مي شود. اما گاهي ممكن است علاوه بر تسطيح زمين، شيب دار كردن آن نيز لازم باشد كه اين عمل را شيب بندي مي نامند. مثلاً در مورد نوارها و شيارها، زمين شيب بندي مي شود.

 
عوامل مؤثر در آماده سازي زمين

طرح يك نقشه براي اماده سازي زمين كاريست پيچيده و معمولاً وظيفۀ يك مهندس مجرب و خاكشناس است. اين متخصصان بايستي در مورد اندازۀ زميني كه قرار است اماده سازي شود و شيب لازم براي ان (شيب بندي) تصميم بگيرند. بطوريكه:

  • مقدار خاكبرداري با خاك ريزي يكسان باشد.
  • كمترين مقدار خاك جابجا شود.

اين كارها مستلزم بررسي دقيق عوامل زير است:

  • نوع خاك
  • توپو گرافي زمين
  • روش آبياري 
  • ميزان بارندگي
  • شيوۀ زراعت

 
تجهيزات

براي آماده سازي زمين معمولاً در هريك از مراحل زير تجهيزات مخصوصي مورد نياز است:

  • پاكسازي علفزار
  • شيب بندي
  • تسطيح
  • پاكسازي علفزار


موقعي كه زمين تازه اي براي آبياري در نظر گرفته مي شود، پاكسازي كامل آن از بوته، درخت و ريشه ضروريست. اگر وسعت زميني كه قرار است پاكسازي شود كم باشد؛ اين كار را مي توان بوسيله تبر يا اره و سوزاندن چوب هاي جمع آوري شده انجام داد. اما مناطق وسيع را معمولاً با ماشين پاكسازي مي كنند. براي پاكسازي درختان و بوته هاي متراكم معمولاً از بولدوزر استفاده مي شود. بولدوزر تراكتور بزرگ شني دار است كه در جلوي آن تيغه اي براي هل دادن و جابجا كردن درختان وجود دارد. تيغه هاي ديگري نيز روي بولدوزر نصب شده است كه كار آن ها درآوردنريشۀ درختان است. معمولاً آنچه را كه بوسيلۀ بولدوزر جمع آوري مي­شود، مي سوزانند.

بوته هاي تنك را با كشيدن زنجيرهايي كه وزنه هايي به آن ها متصل است مي توان پاكسازي نمود. اين كار به اين طريق انجام ميگيرد كه دو انتهاي يك زنجير سنگين و آهني را كه در وسط آن يك وزنۀ آهني بزرگ بسته شده است، به بولدوزر مي بندند و آن را روي بوته ها مي كشند.

پس از پاكسازي بوته ها معمولا زمين را شخم مي­زنند تا بتوانند ريشۀ درختان را درآورند و خاك را نيز نرم كنند. براي انجام اين كار لازم است از بولدوزري استفاده شود كه به آن يك تيغۀ بزرگ آهني متصل باشد.(اين تيغه زيرشكن نام دارد) با چنين بولدوزري مي توان خاك را تا عمق 70 سانتيمتر برهم زد و آن زرا نرم نمود.


شيب بندي

براي جابجايي خاكها در مسافت هاي كوتاه (كمتر از 100 متر) نيز مي توان از بولدوزر استفاده كرد. تيغه بزرگ و آهني،  بولدوزر خاك را به جلو هل مي دهد. اين طريق شيب بندي بسيار ارزان تمام مي شود اما خيلي دقيق نيست.

براي جابجايي خاك در مسافت هاي طولاني معمولاً بهتر است از اسكريپر استفاده شود كه خاك را از روي زمين برمي دارد و به مكان ديگري منتقل مي كند. اسكريپر يك تراكتور چرخ دار يا شني دار است كه داراي يك مخزن بزرگ يا اسكريپر است و خاك را پس از حفاري به محل ديگري منتقل مي كند. سرعت اسكريپر چرخدار بيشتر از نوع شني است. اما قدرت كمتري دارد. موقعيكه اسكريپرها قادرند در يك مرحله 10 تا 30 متر مكعب خاك را جابجا كنند. روي اسكريپر هاي مورد نظر سيستم هاي هيدروليكي مخصوصي نصب شده است كه راننده را قادر مي سازد تا عمق خاكبرداري را در ضمن حفاري زمين و عمق خاكريزي را هنگام تخليۀ خاك كنترل كند. استفاده از اين گونه ماشين ها تنها برای مناطقي با مساحت بيش از 4 هكتار، مناسب است. آماده سازي زمين با اسكريپر، دقيقتر از بولدوزر است؛ اما دقت عمل اسكريپر ها هم براي زميني كه قرار است آبياري شود؛ كافي نيست. پستي و بلندي زمين نسبت به سطح مورد نظر ممكن است بين 100-+ ميلي متر باشد. واضح است كه در چنين مواردي استفاده از اسكريپر وضع را بدتر خواهد كرد.

تسطيح با گريدر يا تسطيح كنندۀ زمين، موجب می شود تا آماده سازي خاك دقيقتر انجام مي شود. با اينگونه ماشين ها مي توان پستي و بلندي زمين را تا25-+ ميلي متر نسبت به شيب مورد نظر آماده كرد. البته اين كار بيشتر به مهارت راننده بستگي دارد. در اكثر موارد، استفاده از چنين ماشين هايي براي تسطيح زمين، به منظور اجراي روش آبياري مناسب است.

تسطيح كننده­ ها در هموار كردن نهايي زمين مورد استفاده قرار مي گيرند و يك شاسي چرخدار بلند به طول حدود 8 متر دارند. روي شاسي مزبور تيغه اي نصب مي كنند كه قسمت بالاي آن برخلاف تيغه بولدوزر به جلو خم شده است. چرخ هاي ماشين از روي زمين تسطيح شده مي گذرند و خاك را مي كوبند. درنتيجه زمين زراعی مناسبي براي زراعت و نهال كاري اماده مي گردد.