انواع کودهای شیمیایی و روش‌های توزیع

روش‌های مصرف کودهای مختلف با توجه به نحوه جذب آنها و پایداری آنها متفاوت است. عناصر مورد نیاز به دو دسته پر مصرف(ماکرو) و کم مصرف(میکرو) تقسیم می‌شوند. عناصر پر مصرف مانند ازت(نیتروژن)، فسفر، پتاسیم، گوگرد کلسیم و منیزیم و عناصر کم مصرف شامل: آهن، مس، بر، روی، کلر و مولیبدن می‌باشد.

کودهای شیمیایی

روش‌های مصرف کودهای مختلف با توجه به نحوه جذب آنها و پایداری آنها متفاوت است. عناصر مورد نیاز به دو دسته پر مصرف(ماکرو) و کم مصرف(میکرو) تقسیم می‌شوند. عناصر پر مصرف مانند ازت(نیتروژن)، فسفر، پتاسیم، گوگرد کلسیم و منیزیم و عناصر کم مصرف شامل: آهن، مس، بر، روی، کلر و مولیبدن می‌باشد.

انواع کودهای شیمیایی:

اوره:

 این کود 46% نیتروژن یعنی بالاترین میزان نیتروژن را دارا است. این کود به خصوص در هوای گرم و خاک قلیایی تلفات بالایی دارد. دانه‌های سفید و مروارید شکلی دارد به همین دلیل به آن کود شکری می‌گویند. هدر رفتن آن نسبت به نیترات آمونیوم بالاتر است. چون تلفات کودهای اوره و نیترات آمونیوم بالاست توصیه می‌شود به شکل چند بخشی استفاده شود. این کود ابتدا pH خاک را بالا و سپس پایین می‌آورد.  

سولفات آمونیوم:

 این کود 21% نیتروژن و 24% گوگرد دارد. خاصیت اسیدزایی و پایداری و هزینه بالایی دارد.  یکی از کودهای آهسته رها شونده کود اوره با پوشش گوگرد است. این کود در 5 روز اول حدود 20% نیتروژن خود را آزاد می‌کند و بعد از آن به شکل روزانه و تدریجی به خاک نیتروژن اضافه می‌شود. این کود هدر رفت پایینی دارد.

نیترات آمونیوم:

این کود 35% نیتروژن دارد و نسبت به اوره در پخش به شیوه سرک عملکرد بهتری دارد. هم نیتروژن آمونیاکی و هم نیتراتی دارد. معایب این کود جذب آب زیاد، انفجار در کنار مواد اشتعال‌زا و ضریب شوری بالا است.

دی آمونیوم فسفات:

 فسفر یکی از عناصر کم تحرک و غیر محلول است و جذب آن بیشتر بوسیله ریشه است. این کود حاوی 18 تا 20 درصد فسفر و 20 تا 32 درصد نیتروژن است. خاصیت اسیدزایی دارد ولی از نظر مقدار فسفر با سوپرفسفات تفاوت زیادی ندارد. در آبیاری قطره‌ای قابل استفاده است. البته در سیستم‌های کوددهی محلول یا آبیاری از اسیدفسفوریک خالص هم استفاده می‌شود.

مونوآمونیوم فسفات:

سوپرفسفات تریپل: حاوی 19 تا 23 درصد فسفر، 12 تا 14 درصد کلسیم و 3 تا 4 درصد گوگرد است. در سوپر فسفات ساده مقداری گچ وجود دارد که سبب قلیایی شدن خاک می‌شود.

کود سولفات پتاسیم:

این کود به شکل گرانوله موجود است. بین سولفات پتاسیم و کلرور پتاسیم تفاوت زیادی وجود ندارد ولی در خاک‌هایی که مشکل شوری دارند برای اصلاح خاک به ‌جای کلرور پتاسیم از این کود استفاده می‌کنند. بهترین روش استفاده از این کود جایگذاری قبل از کاشت است. این کود از کلرور پتاسیم گران‌تر است.

کود کلرید پتاسیم:

 این نوع کود به رنگ سفید یا قرمز موجود است. در خاک‌ها یا آب‌های با شوری بیشتر از 3 از این کود استفاده نمی‌شود. کود کلرید پتاسیم را می توان در زمان‌های مختلف زراعت در زمین استفاده نمود ولی با توجه به تحرک کم این کود بهتر است به عنوان سرک استفاده شود یعنی پیش از کاشت به صورت شخم زنی به همراه کود ازت در خاک قرار می‌گیرد.

کود نیترات پتاسیم:

این کود از ترکیب پتاسیم و ازت به دست می‌آید و به راحتی در آب حل شده و در سیستم‌های آبیاری تحت فشار قابل استفاده است. نسبت ازت به پتاسیم در آن 1 به 3 می‌باشد. در زمان گلدهی و میوه‌دهی هم قابل استفاده می‌باشد.

گوگرد:

این کود علاوه بر نقش‌هایی که در ساختمان و واکنش‌های گیاه دارد باعث بهبود جذب برخی عناصر از طریق اسیدی کردن یا کاهش pH خاک می‌شود. جذب عناصری مانند فسفر، آهن و روی را افزایش می‌دهد. برای کاهش اکسید شدن گوگرد در خاک‌ها  همراه کود گوگرد باکتری تیوباسیلوس استفاده می‌کنند. علاوه بر این از این عنصر در محلول‌پاشی در بیماری سفیدک پودری انگور، کنه و تریپس هم استفاده می‌شود.

کلسیم:

این عنصر باعث افزایش کیفیت میوه‌ها و سبزی‌ها و کاهش ضایعات پس از برداشت می‌شود. با توجه به نوع محصول و نتایج آزمون تجزیه خاک از مقادیر متفاوتی از کلسیم استفاده می‌شود. استفاده از محلول‌پاشی روی گیاه در زمین‌های شور با کربنات کلسیم و نیترات کلسیم قبل و بعد از برداشت به جلوگیری از این عوارض کمک می‌کند.

 منیزیم:

این عنصر هم یکی از عناصر ضروری در رشد گیاهان است. در صورت دیدن علائم کمبود این عنصر می‌توان از سولفات منیزیم به صورت پخش در خاک و محلول‌پاشی استفاده کرد.

عناصر کم مصرف:

عناصری مانند آهن، روی، منگنز، بر، مس، مولیبدن و کلر به مقدار کمی مورد نیاز گیاهان هستند که به آنها ریز مغذی گفته می‌شود. در این کودها ترکیبی از عناصر ریز مغذی شامل: آهن، روی، منگنز و مس که بصورت کلات EDTA، بور و مولیبدن وجود دارد. به شکل مخلوط با خاک در محصولات زراعی، چال‌کود به همراه کود دامی در باغات یا محلول‌پاشی مصرف می‌شوند.

کودهای کامل:

 انواعی از کودها هستند که ترکیبی از N-P-K(نیتروژن- فسفر- پتاسیم) به نسبت‌های مختلف دارند که برای هر گیاه این نسبت‌ها متفاوت است.

روش‌های متفاوت پخش انواع کودها

پخش در تمام سطح:

در این روش کود را با دست  یا ماشین در سطح زمین پخش می‌کنند و بهتر است که بوسیله شخم متوسط زیر خاک روند. بیشتر کودهای فسفره و پتاسه باید با شخم زیر خاک قرار بگیرند به خصوص در فصل گرم سال از تبخیر و هدر رفتن کودها جلوگیری می‌شود.

نواري يا خطی:

در این روش کود در 2 تا 5 سانتی‌متری کنار و زیر بذرها قرار داده می‌شود. برای کودهای پتاسه و فسفره که به شدت تثبیت می‌شوند قرار دادن نواری و نزدیک ریشه باعث جذب بهتر این کودها می‌شود. البته در مناطق خشک ممکن است باعث سوختن ریشه و رشد بیشتر ریشه به سمت منبع کود شود.

چال کود:

از این روش بیشتر در باغات استفاده می‌شود. در زیر گودال هر گیاه(عمق 40 سانتی‌متری) حفر شده ترکیبی از کود دامی، کود فسفره، پتاسه و ازته و مقداری از عناصر کم‌ مصرف قرار می‌دهند و سپس نهال را کشت می‌کنند. یا در زیر سایه انداز درختان و در زیر قطره چکان‌ها قرار داده می‌شود.

کانال کود:

این روش هم مانند روش قبلی در باغات کاربرد دارد به این صورت که در ردیف‌های مشخص شده یا گودال‌های ایجاد شده از این روش استفاده می‌شود. کانال‌ها به عرض 100 و عمق 120 سانتی‌متر احداث می‌شوند. خاک50 سانت سطحی با حدود 100 تن در هکتار کود دامی مخلوط شده و در کف کانال ریخته می‌شود و سپس خاک عمقی روی این لایه قرار می‌گیرد.

محلول پاشي:

 محلول‌پاشی روشی سریع برای رساندن کود و عناصر غذایی به گیاه است. در مواردی که رساندن کود به ریشه به دلیل عمق بودن یا قلیایی بودن خاک مشکل است استفاده می‌شود. در صورت مشاهده کمبودها در گیاهان حساس از این روش استفاده می‌شود.

محلول‌پاشی با اوره در درختان میوه بعد از گلدهی و قبل از میوه‌دهی 5 تا 10 کیلو در 1000 لیتر آب در هر هکتار مناسب است. در محصولات زراعی و زینتی در زمان رشد سریع می‌توان از محلول‌پاشی اوره استفاده کرد.

بعد از مشاهده علائم کمبود فسفر مقدار 7 تا 10 کیلو فسفر در آب حل کرده و محلول‌پاشی می‌کنند.

عناصر میکرو(کم مصرف): محلول‌پاشی برای آهن به فرم آهن کلاته يا سولفات آهن دو يا چند بار در طول فصل رشد توصيه مي شود. کمبود آهن، بر و منگنز از طریق محلول‌پاشی برطرف می‌شوند ولی در عناصر کم مصرف حد کمبود و سمیت به هم نزدیک است و باید در انتخاب غلظت دقت شود. برای روی، منگنز و مس(سولفات مس) 5 معمولا غلظت در هزار برای محلول‌پاشی استفاده می‌شود.

کمبود نیتروژن ممکن است با چند نوبت محلول‌پاشی در دوره رشد برطرف شود. کمبود فسفر با محلول‌پاشی جبران نمی‌شود بلکه از طریق استفاده در آبیاری برطرف می‌شود. محلول‌پاشی پتاسیم هم باعث سوختگی برگ‌ها می‌شود پس بهتر است در آب آبیاری دراختیار ریشه قرار بگیرد.


منبع : امداد کشاورز
تاریخ مطلب : ۱۳۹۷/۰۷/۰۹