تاثیر شوری خاک بر جوانه زنی

جوانه زنی شامل انتقال مواد ذخیره ای به محور جنین و شروع فعالیت های متابولیك و رشد آن است. این مرحله از زندگی گیاهان زراعی نقش تعیین كننده ای در استقرار مناسب گیاه و عملكرد نهایی آن دارد

جوانه زنی شامل انتقال مواد ذخیره ای به محور جنین و شروع فعالیت های متابولیك و رشد آن است. این مرحله از زندگی گیاهان زراعی نقش تعیین كننده ای در استقرار مناسب گیاه و عملكرد نهایی آن دارد.برای شروع فعالیت های متابولیك بذور برای جوانه زنی لازم است كه ابتدا  میزان معینی آب توسط آنها  جذب شود كه بسته به تركیب شیمیایی و نفوذپذیری پوسته بذور متفاوت است.  برای هر گونه پتانسیل آب مشخصی وجود دارد كه جوانه زنی نمی تواند در آن صورت گیرد. علاوه بر این حساسیت به تنش خشكی در طی مراحل مختلف جوانه زنی و خروج ریشه چه متفاوت است. در شرایط تنش خشكی درصد و سرعت جوانه زنی بذور كاهش می یابد و رشد گیاهچه كم می شود.

 

 

 

در نواحی خشک و نیمه خشک شوری به عنوان مهمترین عامل بستر بذر شناخته شده است كه استقرار گیاه را تحت تأثیر قرار می دهد؛ در این مناطق بارندگی کافی برای آبشویی نمک ها از منطقه ریشه وجود نداشته و اغلب به دلیل بالا بودن میزان تبخیر بر غلظت نمک در سطح خاک افزوده می شود. شوری علاوه بر كاهش پتانسیل آزاد آب از طریق اثرات سمی یون هایی چون Na+ و Cl- نیز جوانه زنی بذور را تحت تاثیر قرار می دهد. از آنجا كه بین گونه ها و حتی ارقام مختلف از نظر حساسیت به تنش های شوری و خشكی اختلاف وجود دارد

 

 

از مهمترین عوامل محدود کننده ای که بهره برداری از اراضی را با مشکل مواجه می کند شوری خاک است اولین اثار شوری بر روی رشد گیاهان در مزارع با ظهور علامت عدم یکنواختی در جوانه زدن و رشد آغازی بذر، مشخص می شود ، طوری که در سطح مزرعه بخش های عاری از گیاه یا با گیاه ضعیف در حال انقراض ،به طور پراکنده به چشم می خورد.

 

افزایش مقدار نمک ها در خاک باعث می شود که گیاهان رشد کافی نداشته و رنگ سبز تیره مایل به آبی به خود  بگیرند.

 

 

 

تحمل گیاهان نسبت به شوری نه تنها در بین گونه های مختلف کاملا متغیر است بلکه در هر گیاه وتحت هر شرایط محیطی نیز تغییر می کند. تحمل یک گیاه نسبت به شوری با یکی از معیار های زیر بررسی می شود :

 

1. توانایی گیاه در زنده ماندن در خاک شور.

 

2.  رشد و یا عمل کرد مطلق گیاه.

 

3. رشد یا عملکرد نسبی گیاه در یک خاک شور و مقایسه با رشد همان گیاه در یک خاک غیر شور.

 

تنش شوری در تمامی مراحل رشد بر گیاه اثر گذار است ولی ممکن است حساسیت گیاه در یک مرحله از رشد نسبت به مرحله ی دیگر متفاوت باشد.

 

 

در مرحله ی جوانه زنی که به عقیده ی بسیاری از محققین حساسترین مرحله به تنش شوری محسوب می شود ، تحمل گیاه فقط از روی زنده ماندن جوانه ها و یا به اصطلاح درصد سبز شدن بذور سنجیده می شود، به عبارتی دیگر تنش شوری باعث تغییر در مقادیر درصد جوانه زنی گیاه (GP) ، سرعت جوانه زنی ( GR ) وضریب سرعت جوانه زنی ( CVG ) می شود که معمولا مقدار این تغییر به صورت کاهشی است و به عبارتی شوری باعث کاهش مقادیر گفته شده و در نتیجه کاهش و غیر یکنواختی جوانه زنی بذور می گردد

در مراحل پس از جوانه زنی نیز می توان معیار بررسی تنش شوری را کاهش عملکرد گیاه دانست.

 

نکته بسیار مهم دیگری که باید در مورد شوری متذکر شد آن است که میزان شوری در مناطق خشک و نیمه خشک و تاثیر آن بر گیاه در این مناطق در مقایسه با مناطق مرطوب بیشتر به چشم می خورد.از طرفی بذور کاشته شده معمولا در لایه ی سطحی خاک قرار دارند که شوری خاک قرار دارند که شوری خاک در این منطقه به مراتب بیشتر از لایه های عمیق تر خاک است.

 

از این رو با توجه به قرار گیری کشور ایران در منطقه خشک و نیمه خشک و مشکل شوری عمده ی خاک های اراضی کشور ، در صدد بر آمدیم تا اثر تیمار های مختلف شوری را بر جوانه زنی بذور سه رقم گندم مورد برسی قرار دهیم و در نهایت  این واریته ها را به مقادیر مختلف شوری در مرحله ی جوانه زنی برسی کنیم.

 

 

 

   منابع :

 

 1. الیاس آذر ،ج .1381 . اصلاح خاکهای شور و سدیمی ( مدیریت آب و خاک ) - انتشارات جهاد دانشگاهی .

 

2.  علی زاده ، ا . 1383 . رابطه آب و خاک و گیاه . چاپ چهارم - انتشارات دانشگاه امام رضا (ع(

 

3. زینلی ، ا ، ا .سلطانی ، س . گالشی ، 1381 ، واکنش اجزای جوانه زنی بذر به تنش شوری در کلزا ، مجله علوم کشاورزی ایران ، جلد 33 ، شماره 1.