خلاصه‌ای درمورد گیاه سیب زمینی و نکات مهم رشد آن

این گیاه از خانواده گوجه‌فرنگی، گیاهی دو ساله با ساقه صاف و برگ‌های مرکب است. برای تکثیر از بذرهای غده‌ای استفاده می‌شود. غده سیب زمینی نوعی ساقه است که فاصله میانگره‌های آن کم و مواد غذایی و نشاسته در آنها ذخیره شده است.

خلاصه‌ای درمورد گیاه سیب زمینی و نکات مهم رشد آن

معرفی گیاه سیب زمینی

این گیاه از خانواده گوجه‌فرنگی، گیاهی دو ساله با ساقه صاف و برگ‌های مرکب است. برای تکثیر از بذرهای غده‌ای استفاده می‌شود. غده سیب زمینی نوعی ساقه است که فاصله میانگره‌های آن کم و مواد غذایی و نشاسته در آنها ذخیره شده است. روی غده سیب زمینی فرورفتگی‌هایی به نام چشم وجود دارد که در هر چشم جوانه برگ و ساقه وجود دارد. اگر جوانه روی غده در دوره استراحت نباشد و به آن نور برخورد کند این ساقه خاصیت زمین گریزی پیدا می‌کند. بعد از طی شدن دوره خواب که حدود 1 تا 4 ماه طول می‌کشد از هر چشم یک تا سه جوانه خارج می‌شود. طول دوره استراحت و خواب غده‌ها به رقم بستگی دارد که به دلیل وجود هورمون‌های بازدارنده است. قطع کردن غده یا قرار دادن در دمای 20 و 5 درجه سانتی‌گراد باعث از بین رفتن خواب می‌شود.

گیاهچه بوجود آمده از بذر دارای ریشه مستقیم و گیاهچه بوجود آمده از غده دارای ریشه افشان است.

عواملی که رشد و تشکیل غده را تحت تاثیر قرار می‌دهند:

غده بندی تحت تاثیر عوامل محیطی می‌باشد. دماهای بالا باعث تاخیر در غده بندی می‌شود. در رقم‌های حساس به طول روز در روزهای بلند غده بندی کمتر می‌شود. شدت نور کم هم باعث تاخیر در غده‌بندی می‌شود. کمبود نیتروژن از طرفی به دلیل کاهش رشد رویشی غده بندی را تحریک می‌کند و از طرفی اندازه غده‌ها را کوچک می‌کند. 15 تا 30 درصد وزن سیب زمینی را نشاسته تشکیل می‌دهد.

دوره استراحت:

جوانه‌هاي موجود در چشم‌ها حتي در شرايط مساعد رشد نمي‌كنند این دوره غالباً از 1 تا 4 ماه طول می‌کشد. هر چه غده در مرحله نارس تري برداشت شده باشد، طول دوره استراحت در آن بیشتر خواهد بود. وقوع يك دوره سرمای 3 درجه سانتی‌گراد سبب كوتاه شدن طول اين دوره و رسيدن آن به 3 هفته در بعضي ارقام مانند دزيره و آلفا مي‌شود.

دوره غالبيت انتهائي:

 دوران غالبيت انتهائي معمولاً در دماي5  تا 15 درجه سانتي‌گراد مشاهده مي‌شود. انتقال سريع غدد از دماي پائين به دماي بالا( 15 تا 20 درجه سانتي‌گراد) با رطوبت نسبي زياد سبب رفع غالبيت انتهائي شده و رشد ساير جوانه‌هاي غده آغاز مي‌گردد. حذف جوانه انتهائي غده و قرار دادن غدد در شرايط پيش جواني‌زني نيز سبب رفع غالبيت انتهائي مي شود.

دوره جوانه زني طبيعي:

طي آن جوانه هاي چند چشم رشد مي كند. طول اين دوره، بسته به شرايط نگه‌داري، به چند ماه مي‌رسد. غددي كه در انتهاي دوران غالبيت انتهائي يا اوايل دوران جوانه زني طبيعي هستند، از نظر فيزيولوژيكي جوان محسوب مي‌شوند. غددي كه دراواسط مرحله جوانه‌زني طبيعي مي‌باشند داراي حداكثر توان جوانه‌زني بوده و به سرعت سبز مي‌شوند، توليد ساقه‌هاي هوائي در آنها سريع بوده و چندين ساقه هوائي بوجود مي‌آورند. چنين غددي توليد بوته‌هائي با تعداد زيادي غده و عملكرد بالا مي‌نمايند. با گذشت زمان غدد بتدريج مسن‌تر مي‌شوند. غدد مسن توليد تعداد زيادي ساقه ضعيف مي‌نمايند.

شرايط دمایی موثر بر عملكرد و كيفيت:

دمای زیاد

سيب زميني گياهي سرمادوست و حساس به گرما است كه رشد خوبي در دماي شبانه روزي حدود 18 تا 20 درجه سانتي‌گراد دارد. شروع رشد جوانه در دماي 7 تا 9 درجه سانتي‌گراد به كندي آغاز می‌شود، در دمای 18 درجه سانتی‌گراد حداکثر است و در دمای 6 درجه متوقف می‌شود. دماي مناسب خاك براي شروع غده دهي 16 تا 19 درجه سانتي‌گراد می‌باشد. با افزايش دماي خاك به بيش از 20 درجه سانتي‌گراد از سرعت رشد غده كاسته مي‌شود و رشد غده در دماي خاك حدود 30 درجه سانتي‌گراد يا بيشتر متوقف مي‌شود، زيرا مصرف كربوهيدراتها براي تنفس و رشد رويشي بيش ازميزان فتوسنتز است. شب‌هاي خنك براي تجمع كربوهيدرات‌ها مطلوب است، همچنين ميزان پوسيدگي ساقه و سوختگي داخل غدد در دماهاي بالا افزايش مي‌يابد.

تگرگ و يخبندان شبانه:

سيب زميني به يخبندان نيز حساس است. اندام‌هاي رويشي از دماي 2- درجه سانتي‌گراد يا كمتر آسيب مي‌بيند. سرما زدگي غدد ممكن است به دليل كشت ديرهنگام و يا تأخير در برداشت در نواحي سرد اتفاق بیفتد. بافت‌هاي يخ زده در اثر گرم شدن تغيير رنگ داده، متلاشي شده و به صورت توده نرم آبكي در مي‌آيند. علائم سرمازدگي در داخل غده به صورت رگه‌هائي از تغيير رنگ دسته‌هاي آوندي مي‌باشد.

شدت نور:

سيب زميني از نظر گل‌دهي گياهي روز بلند و از نظر غده‌بندي گياهي روز كوتاه بشمار ميرود. اين دو صفت كاملاً مستقل از يكديگر مي‌باشند. هر چه رقم از نظر غده بندي ديررس‌تر باشد، حساسيت بیشتری نسبت به طول روز خواهد داشت. روزهاي طولانی از طريق تأخير در شروع غده بندي ( در ارقام حساس به طول روز) و نيز از طريق تأمين مقدار بيشتري مواد فتوسنتزي باعث افزايش رشد رويشي مي‌شود. روزهاي كوتاه باعث توليد استولون‌هاي كوتاه مي‌شود. شدت نور زياد براي غده‌دهي زود هنگام، مناسب است و موجب افزايش عملكرد و درصد ماده خشك غده مي‌شود. اما شدت نور خيلي زياد مي‌تواند موجب تنش رطوبتي، زود رسي و كاهش عملكرد شود.

نوع خاک مناسب

سيب زميني به بافت خاك، وجود سنگ ريزه، خرده سنگ و كلوخه حساس است. خاك‌هاي سبك تا متوسط ظرفيت آبگيري كمي دارند، اما بهتر گرم مي‌شوند و برداشت محصول در آنها آسان تر است. بافت‌هاي شن لومي و لوم شني با ماده آلي 2 تا 5 درصد براي سيب زميني ايده آل است. زیرا اين خاك‌ها مشكلات غرقابی را ندارند و توسعه بيماري‌ها در اين گونه خاك‌ها كمتر است. خاك‌هاي نيمه سنگين و سنگين ظرفيت آبگيري بيشتري دارند، اما كار كردن با آنها سخت تر است، زیرا به آسانی كلوخه‌اي مي‌شوند، به غدد مي چسبند و مشكلات برداشت و تميز كردن غدد از خاك در آنها بيشتر است. با ريزتر شدن بافت خاك، ممكن است به پشته هاي قطورتري براي كاشت نياز باشد. خاك‌هاي سنگين مانند رس شني، رس سيلتي و رس به دليل فراواني رس، تشكيل سله، چسبندگي وكلوخه اي شدن مطلوب نيستند. خاك بايد عميق و تا عمق حداقل 90 سانتي‌متري فاقد لايه غير قابل نفوذ بوده و تا عمق 35 سانتي‌متري بخوبي نفوذ پذير باشد. نياز سيب زميني به نيتروژن زياد است، اما فراواني نيتروژن خاك موجب تحريك رشد هوائي، تأخير در رسيدگي و كاهش شاخص برداشت مي‌شود.

pH و شوری خاک

pH مناسب برای سیب‌زمینی حدود 6 تا 7.5 است و در شرایط شوری خاک برگ‌ها تیره شده و حاشیه آنها می‌سوزد. به بر زیاد در خاک نیز حساس است.

رطوبت

بيشترين حساسيت به تنش رطوبتي در اواسط دوران رشد غده و حدود 3 تا 6 هفته پس از شروع غده بندي مشاهده می‌شود. توليد ديم سيب زميني در شرايطي كه بيش از 1000 ميلي متر باران ساليانه با توزيع مناسب وجود داشته باشد، مانند نواحي پر باران ساحل خزر، امكان پذير است. از سوي ديگر، سيب زميني به آب ايستادگي و عدم تهويه خاك حساس است در خاك‌هاي داراي محدوديت تهويه به دليل تاخیر در آماده شدن براي كاشت و برداشت و نيز توسعه بيماري‌ها نامطلوب می‌باشند. تشكيل عدسك‌هاي درشت نشانه محدوديت تهويه، تحريك رشد رويشي، تسريع رشد غده و توليد غده‌های درشت با حفره‌های خالي در مركز مغز می‌شود. بارندگي‌هاي شديد بهاره سبب سله بندي، سفت شدن لايه سطحي خاك و تأخير در سبز شدن مي‌شوند. در چنين شرايطي، سله شكني قبل از سبز شدن مفيد است.

ارقام سیب زمینی داخلی و خارجی

ارقام مختلف سيب زميني از نظرگستردگي شاخ و برگ، رنگ گل، رنگ و شكل برگ، وجود و ميزان كرك روي برگ و ساقه، رشد روزت يا ايستاده، شكل غده، رنگ چشم و جوانه، ميزان فرو رفتگي چشم، رنگ و بافت پوسته چوب پنبه ‌اي و رنگ و بافت مغز ( خشك، آبدار و يا دانه دار) با يكديگر متفاوتند.

طول دوره رشد در ارقام زود رس 90 تا 120 روز، در ارقام ميان رس 120 تا 150 روز و در ارقام دير 150 تا 180 روز مي‌باشد. واضح است كه اين محدوده‌هاي زماني مطلق نيستند و نيز طول دوره رشد با كاهش دما افزايش مي‌يابد.

 

ارقام سيب زميني ايراني كه به نام‌هاي استانبولي، باسمنج، اقليد، پشندي، ابلق، اصفهاني، شاهرودي و غيره در نقاط مختلف كشور كشت می‌شوند، از تكثير غده بدست آمده‌‌اند. از ارقامی که تا حدودی خلوص دارند مي‌توان به استانبولي و باسمنج اشاره کرد. سيب زميني باسمنج داراي شكل بيضي و پوست زبر است. سيب زميني استانبولي داراي شكل كشيده، مغز زرد رنگ و پوسته نازك و كمرنگ مي باشد.

از مهمترين ارقام خارجي كه كم و بيش در ايران كشت شده و يا كشت مي‌شوند، ممكن است به آلفا، كوزيما، درگا، مورن، آئولا، مارفونا، آگريا، ماردونا، ديامونت و ساتانا اشاره ارقام آلفا و كوزيما در اثر كشت متوالي در كشور به شدت به بيماريهاي ويروسي و باكتريائي آلوده گشته اند و نبايد مورد كشت قرار گيرند.

 

رقم آگریا

دیاموند

ساتانا

فونتین

روآ

آریندا

مارفونا

میلوا

دزیره

تناوب زراعي

سيب زميني بعنوان محصول وجيني به ساختمان خاك حساس است و غالباً پس از گياهان علوفه اي چند ساله، كود سبز و يا مصرف كود حيواني فراوان( 20 تا 40 تن در هكتار) در سيكل تناوبي قرار مي‌گيرد. از سوي ديگر، سيب زميني به بيماري‌ها و در نتيجه توالي كاشت حساس است و نبايد كمتر از 4 سال يكبار در يك قطعه زمين كاشته شود. تناوب سيب‌زميني با يونجه، ذرت، گندم و جو در سيكل تناوبي از لحاظ جلوگيري از گسترش بيماري‌ها مطلوب است. در صورت وجود بيماري پوسيدگي تر( ناشي از قارچ پيتيوم) نبايد سيب زميني با لوبيا در تناوب قرار داده شود. لازم است بعد از سيب زميني از گياهان پوششي مثل جو، چاودار، خلر، شبدر و غيره استفاده شود تا پوشش مناسبي روي سطح خاك بوجود آورند. حساسيت رقم جو به سرما سبب مي‌شود كه گياه در اثر سرما خشك شود و در آخر زمستان شخم زده شود و در زمين محصول ديگري كاشت شود.

يونجه( 4تا 6سال)- سيب زميني- چغندرقند- سويا- گندم- جو

شبدر- سيب زميني- ذرت- لوبيا- گندم- جو

شبدر- ذرت- سيب زميني- گندم- جو

يونجه( 4 تا 6 سال)- چغندر قند پائيزه- ذرت سيلوئي تابستانه- ذرت دانه‌اي بهار، لوبيا چشم بلبلي

تابستانه( يك نيام چيني و سپس شخم زدن به عنوان كود سبز)- سيب زميني پائيزه- گندم

 

در شرايط ديم ممكن است از تناوب‌هاي زير استفاده بعمل آورد:

1. سيب زميني- آفتاب گردان يا ذرت- گندم

2. شبدر يا خلر( كود سبز)- سيب زميني- آفتاب گردان- گندم

3. شبدر- سيب زميني، پنبه- ذرت- گندم

كمبود نيتروژن خاك سبب كاهش عملكرد، گسترش بيماري‌ها و پيري زودرس گياه می‌‌شود.  از سوي ديگر، زيادي نيتروژن خاك باعث تحريك رشد رويشي، تأخير در غده بندي و رسيدگي، كاهش وزن مخصوص غده، افزايش درصد غدد درشت، حفره‌هاي مغزي و قندهاي احياء كننده مي‌گردد. پتاسیم بالا در خاک باعث افزایش تشکیل پوست سیب زمینی و افزایش کیفیت سرخ کردنی و انبارمانی می‌شود و فسفر خاک باعث افزایش تعداد غده‌ها می‌شود.

نیاز کودی سیب زمینی

برای تعیین نیاز کودی باید تا عمق 15 سانتی‌متری آزمایش شود. برای تولید 40 تن در هکتار حدود 180 تا 200 کیلوگرم نیتروژنی به شکل تقسیطی یک چهارم قبل از کاشت به همراه پتاس به شکل نواری اضافه شود و بقیه کودها هم به شکل سرک در سه نوبت اضافه شود.

 اگر مقدار فسفر خاک کمتر از 7 ppm بود 120 تا 130 کیلوگرم، بین 8 تا 11 ppm مقدارر 75 تا 90 کیلوگرم و در صورتی که بین 12 تا 15 ppm باشد مقدار 30 تا 50کیلوگرم کود فسفره اضافه شود. در صورتی که مقدار فسفر خاک بیش از 16ppm بود به فسفر نیاز ندارد اگر آزمایش خاک در دسترس نبود به مقدار 90 کیلوگرم در هکتار به فسفر اکسید نیاز هست.

اگر مقدار پتاسیم خاک کمتر از 150 ppm بود بین 50 تا 100 کیلوگرم در هکتار کود پتاسه استفاده می‌شود. بهتر است به جای کلرور پتاسیم از سولفات پتاسیم استفاده شود زیرا کلرور پتاسیم باعث کمبود وزن می‌شود.

منبع: کشت سیب زمینی، سازمان جهاد کشاورزی


منبع : امداد کشاورز
تاریخ مطلب : ۱۳۹۷/۰۷/۲۸