روش آبیاری تحت فشار قطره‌ای و تیپ

کاربرد روش آبیاری قطره‌ای می‌تواند تا حد بالایی در کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی مفید باشد.

آبیاری قطره‌ای:

یکی از ابتدایی ترین سیستم‌های آبیاری تحت فشار روش آبیاری بوسیله تیپ(Tape) است. این روش در کشت‌های محصولات وجینی و صیفی‌جاتی که چند ساله نیستند کاربرد وسیعی دارد و توانسته مصرف آب را نسبت به روش‌های کرتی و غرقابی کاهش دهد. نسبت به سیستم آبیاری قطره‌ای چند ساله هزینه کمتری دارد ولی هر سال نیاز به نصب مجدد دارد.

این سیستم شامل ایستگاه پمپاژ، لوله‌های اصلی و فرعی، شیرفلکه و اتصالات است. ایستگاه پمپاز علاوه بر ایجاد نیروی لازم برا ی حرکت آب در لوله‌ها که حدود 0.5 تا 2 بار فشار دارد، وظیفه فیلتراسیون آب و حذف ذرات معلق را نیز دارد. لوله‌های اصلی که معمولا به قطر 63، ، 90، 110،75 و 120 میلی‌متر دارند، در زیر خاک مدفون هستند و آب را به لوله‌های فرعی که قطر 16 میلی متر و طول 1 متر دارند انتقال می‌دهند.

آخرین جزء این سیستم لوله‌های تیپ با ضخامت ۱۵۰، ۱۷۵، ۲۰۰ و ۲۵۰ میکرون ساخته می‌شوند و معمولا نسبت به فرسودگی مقاوم هستند.

نوارهای آبیاری در دو نوع زیپی و پلاک‌دار هستند که نوع درزدار یا زیپی سوراخ‌ها در فواصل مشخص وجود دارند ولی در نوع پلاک‌دار در فواصل مختلف بسته به محصول وجود دارند.

الگوی سیستم آبیاری:

انتخاب نوع پیاده سازی سیستم آبیاری به عواملی مانند روش کاشت، ابعاد و شکل مزرعه و شیب بندی زمین نقش دارند. اجرای سیستم تیپ در راستای مرزهای آبیاری بهتر است و از بادبردگی هم جلوگیری می‌کند. فاصله بین لوله‌های تیپ به نوع محصول، نوع بافت خاک و روش کاشت دارد.

انتخاب فواصل مناسب نوارهای تیپ از همدیگر، فواصل مناسب قطره چکان‌های تیپ بسته به نوع بافت دارد که هرچه بافت خاک سنگین‌تر باشد یعنی بافت خاک رسی تر باشد این فواصل باید بیشتر باشد(حدود 30 تا 60 سانتی‌متر). طول مورد نیاز لوله تیپ برای هر هکتار زمین در بافت‌های رسی بیشتر از بافت‌های سبک است. شیب منفی(سر پایینی) می‌تواند تاثیر فزاینده داشته و به افزایش طول مجاز تیپ کمک کند و بر عکس، شیب مثبت(سربالایی) لوله تیپ، طول مجاز را کاهش خواهد داد. بعنوان مثال برای یک مزرعه با خاک متوسط (لومی) که زمین نیز فاقد شیب باشد (مسطح)، طول مناسب لوله تیپ بین ۸۵ تا ۱۱۳ متر خواهد بود. چنانچه در همین مزرعه، زمین شیبدار باشد و در بخش‌هایی از مزرعه بخواهیم نوارهای تیپ را در سربالایی قرار دهیم (شیب مثبت)، طول مناسب تیپ به ۶۲ تا ۹۴ متر کاهش خواهد یافت.

در هنگام قرار دادن تیپ‌ها جهت سوراخ‌های تیپ باید رو به پایین باشند تا توزیع آب در خاک به خوبی انجام شود. تیپ ها از طریق نوار و بست به لوله‌های نیمه اصلی متصل می‌شوند. برای جلوگیری از بادبردگی تیپ‌ها روی آنها از اتصالات مهارکننده پلاستیکی استفاده می‌شود. برای کارایی بیشتر سیستم آبیاری نیاز به بازدید روزانه دارد.

روش آبیاری قطره‌ای باغات

پخش آهسته آب روی سطح خاک به صورت قطرات مجزا یا پیوسته، یا جریان‌های باریک از روزنه‌های ریز را آبیاری قطره چکانی می‌نامند. ویژگیهای آبیاری قطره ای:

فقط بخشی از خاک مرطوب شده و آبیاری می‌گردد.

فشار مورد نیاز برای آبیاری در حد کم و ضعیف است.

تأسیسات شبکه آبیاری خیلی سبک است و در محل‌های ثابتی قرار می‌گیرند.

باعث خیس و مرطوب شدن برگ‌ها و پوشش گیاهی نمی‌گردد.

این سیستم دارای سه قسمت است:


خط اصلی

 شامل پمپ برای تامین فشار در سیستم انژکتور کودهای شیمیایی برای تزریق کود به داخل سیستم، فیلتر اولیه برای جدا کردن مواد معلق درشت‌تر از آب ، فشار سنج در دو طرف فیلتر برای پی بردن به زمان شست و شوی آن از روی مقدار افت فشار، شیر کنترل جریان و دبی سنج آخرین جزء خط اصلی است.
قسمت نیمه اصلی 
شامل فیلتر ثانوی برای جدا کردن مواد معلق ریز، شیرهای سلونوئید از نظر کمک به خودکار کردن سیستم، تنظیم کننده فشار، فشار سنج، شیر کنترل جریان و در انتهای قسمت نیمه اصلی شیر تخلیه نصب است تا هر چند یک بار مواد جمع شده در لوله تخلیه گردد.
لوله های جانبی 
لوله هایی هستند که از قسمت نیمه اصلی منشعب شده ، آب را به کمک گسیلنده ها در سطح زمین پخش می‌کنند.

روش آبیاری قطره‌ای یک ردیفه:

این روش مناسب جهت درختانی که دارای نیاز آبی کم، سال‌های اولیه رشد درختان با فاصله کشت گیاهان به هم نزدیک است.

آبیاری قطره ای با آرایش دو ردیفه:

 مناسب برای درختان و گیاهانی که دارای نیاز آبی زیاد، فاصله کاشت به هم نزدیک، درختان مسن و باغات میوه هستند.

آبیاری قطره ای با آرایش لوپ یا حلقه ای:

مناسب جهت درختان و گیاهانی که دارای نیاز آبی متوسط تا زیاد و فاصله کشت زیاد هستند.

منبع:

نشریه ترویجی مرکز ملی تحقیقات شوری (نویسنده: محمدحسین رحیمیان)

کتاب طراحی سیستم های آبیاری قطره ای تالیف مهندس امین روشنی

 


منبع : امداد کشاورز
تاریخ مطلب : ۱۳۹۷/۰۸/۰۷