سیستم‌های رشد گیاه به روش بدون خاک

کلمه هیدروپونیک به معنی آب کشت یکی از روش‌های کشت گیاهان بدون خاک است. در این سیستم رشد مواد غذایی پرمصرف و کم مصرف گیاه را توسط محلول‌های غذایی تامین و تهویه مناسب را فراهم می‌کنند.

سیستم‌های رشد گیاه به روش بدون خاک

هیدروپونیک

کلمه هیدروپونیک به معنی آب کشت یکی از روش‌های کشت گیاهان بدون خاک است. در این سیستم رشد مواد غذایی پرمصرف و کم مصرف گیاه را توسط محلول‌های غذایی تامین و تهویه مناسب را فراهم می‌کنند.

در این سیستم از منابع آب حداکثراستفاده می‌شود و علف هرز وجود ندارد. بیماری‌ها و آفات کم هستند و راحت‌تر کنترل می‌شوند. بیشتر در کشورهایی که محدودیت زمین‌های قابل کشت و آب وجود دارد، تولید برخی محصولات خاص که نیاز به شرایط محیطی خاصی دارند یا تولید محصولات خارج از فصل استفاده می‌شود. در این سیستم مواد غذایی مورد نیاز گیاه تامین می‌شود و گیاه از نظر تغذیه و آب دچار تنش نمی‌شود.

در تولید به این روش برخی از محصولات مانند صیفی‌جات میوه‌ای مانند گوجه‌فرنگی، خیار، فلفل، کاهو، کلم بیشتر بازده دارد.

مزایای و معایب کشت به روش هیدروپونیک

  • امکان کنترل محیط اطراف ریشه و تامین عناصر مورد نیاز وجود دارد.
  • در مناطقی که خاک مناسب برای رشد وجود ندارد و یا آفات و بیماری‌های زیادی وجود دارد.
  • در نواحی کم آب باعث صرفه‌جویی در مصرف آب می‌شود.
  • نیاز به شخم زدن، مبارزه با علف هرز و آفات ندارد.
  • در مناطقی که آب شور دارند.
  • کیفیت و میزان محصول بسیار خوب است.
  • چون آب مورد نیاز ریشه‌ها تامین می‌شود رشد ریشه‌ها کم است.
  • شرایط محیطی مانند نور، دما، رطوبت و pH و EC محیط ریشه قابل کنترل است.
  • عملکرد گوجه‌فرنگی در خاک 75 تا 150 تن در هکتار است و در هیدروپونیک 300 تا 600 تن است.
  • اما نیاز به سرمایه گذاری بالایی دارد.
  • تغییرات محیط ریشه سریعا به گیاه منتقل می‌شوند.

 

از نظر بستر کشت به دو روش کشت در محلول غذایی و کشت در بستر جامد انجام می‌شود.

در روش اول گیاه درون یک نوار یا فیلم غذایی که حاوی محلول غذایی در حال جریان است ثابت قرار داده می‌شود. حتی ممکن است ریشه گیاه درون هوا باشد و محلول غذایی در دوره‌های زمانی مختلف و متناوب روی ریشه مه‌پاشی شوند.

روش دوم یا کشت متراکم از ترکیباتی مانند پرلایت، میکا، رس و سنگریزه و نگه‌دارنده‌های فومی مانند پشم سنگ به عنوان نگه‌دارنده ریشه گیاه استفاده می‌شود. در این روش محلول غذایی در محیط کشت غرقاب شده و بعد زه‌کشی انجام می‌شود.

روش‌های هیدروپونیک با دسته بندی ساده:

روش فیلم مواد غذایی(NFT)

 

روش جذر و مد(Ebb & Flow )

 

ائروپونیک

 

روش قطره‌ای(Drip system)

 

سیستم‌های کشت هیدروپونیک به دو صورت عمل می‌کنند:1- سیستم باز 2- سیستم بسته

  1. سیستم باز: در این روش از محلول غذایی دوباره استفاده نمی‌شود مانند: کشت در پشم سنگ و کشت در کیسه پلاستیکی
  2. سیستم بسته: در این روش به محلول غذایی بعد از استفاده اول دوباره آب اضافه می‌شود، pH و EC آن تنظیم می‌شود و دوباره در چرخه قرار می‌گیرد. میزان pH و EC برای گیاهان مختلف متفاوت است.

تنظیم pH:

 اگر pH محلول کمتر از 4.5 و بیشتر از 9 باشد از نظر جذب عناصر غذایی گیاه به مشکل برمی‌خورد، pH مناسب باید در حد 6 تا 7.5 باشد تا گیاه حداکثر رشد را داشته باشد. برای افزایش pH می‌توان از جوش شیرین و برای کاهش آن(اسیدی کردن) باید از اسیدسولفوریک استفاده کرد.

 انواع محیط کشت:

در سیستم‌های مختلف از محیط‌های کشت مختلفی استفاده می‌شود: 1- پیت ماس و پرلایت 2- ماسه و پین بارک 3- خاک اره  4- راک وول(Rock wool)

روش‌های کاشت:

  1. گیاه در آب ساکن کاشته شود و قسمتی از ریشه خارج از محلول باشد تا اکسیزن آن تامین شود.
  2. گیاه در ماده‌ای مانند شن یا پرلایت ثابت می‌شود و محلول غذایی در حال حرکت به ریشه گیاه برخورد می‌کند.
  3. گیاه در بستر کشت ثابت می‌شود و آب بوسیله پمپ از مخزن وارد حوضچه گیاه می‌شود و بعد از برخورد با ریشه گیاه وسیله پمپ تخلیه می‌شود. عمق ظروف این نوع کشت باید 2 برابر طول ریشه در بهترین شرایط گیاه در نظر گرفته شود.

ضدعفونی کردن محیط و محلول کشت:

 با استفاده از دمای 100 درجه سانتی‌گراد به مدت چند ثانیه، از گاز ازن، از قارچ‌کش کلرین و برومین، لامپ‌های فرابنفش و یونیزاسیون با استفاده از یون‌های مس و نقره.

انواع فرمول‌های غذایی مهم : برای گیاهان پر شاخ و برگ محلول غذایی باید دارای ازت زیاد و در محصولات غده‌ای باید فسفر بیشتری داشته باشد.

فرمول غذایی هوگلند: یک فرمول غذایی عمومی است و طیف زیادی از گیاهان برگی مانند سبزیجات و گلها در آن قابل کشت هستند. در هر فرمول غلظت عناصر غذایی ماکرو و میکرو آورده شده است.

فرمول غذایی اشتاینر: این محلول برای کشت انواع صیفی‌جات مانند گوجه‌رنگی استفاده است.

فرمول غذایی کوپر: این فرمول غذایی هم برای پرورش بیشتر گیاهان می‌توان استفاده کرد.

 

غلظت عناصر بر حسب میلی‌گرم بر لیتر در فرمول‌های غذایی مختلف

استینر

هییت

هوگلند

مواد غذایی

168

168

210

ازت

31

41

31

فسفر

273

156

234

پتاسیم

180

160

160

کلسیم

48

36

34

منیزیم

336

48

64

گوگرد

2 تا 4

2.8

2.5

آهن

0.02

0.064

0.02

مس

0.11

0.065

0.05

روی

0.62

0.54

0.5

منگنز

0.44

0.54

0.5

بر

0

0.04

0.01

مولیبدن

 
منبع: کتاب کشت هیدروپونیک(آبکشتی) محصولات گلخانه‌ای، م شیراوندی، م کمالی‌زاده، ف رستمی

منبع : امداد کشاورز
تاریخ مطلب : ۱۳۹۷/۰۷/۰۲