معرفی آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان و دستورالعمل کشت

آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان Helianthus annuus ﮔﻴﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻏﻠﺐ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﻌﺘﺪل ﺑﺨﻮﺑﻲ رﺷﺪ می‌کند. ریشه متراکم با قدرت گسترش تا عمق 2 متر. آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان در ﺧﺎک‌هایی ﻛﻪ ﺑﺎﻓﺖ آﻧﻬﺎ از ﺷﻨﻲ ﺗﺎ رﺳﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ رﺷﺪ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻧﻈﻴﺮ ذرت، ﮔﻨﺪم و ﻳﺎ ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﺧﺎك ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰ ﻧﻴﺎز ﻧﺪارد ﺗﺎ ﻣﺤﺼﻮل رﺿﺎﻳﺖ ﺑﺨﺸﻲ تولید کند.

معرفی گیاه

آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان Helianthus annuus ﮔﻴﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻏﻠﺐ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﻌﺘﺪل ﺑﺨﻮﺑﻲ رﺷﺪ می‌کند و ارﻗـﺎم ﻣـﺸﺎﺑﻪ را ﻣـﻲﺗﻮان در ﻃﻴﻒ وﺳﻴﻌﻲ از ﺷﺮاﻳﻂ آب وﻫﻮاﻳﻲ ﻛﺸﺖ ﻧﻤﻮد ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻌﺪودي از زراﻋﺖ ﻫﺎي اﻳﻦ ﻃﻴـﻒ وﺳـﻴﻊ ﺗﻄﺒﻴﻖ ﭘﺬﻳﺮي را ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫند.  وﻳﮋگی‌های ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻣﻮرﻓﻮﻟـﻮژﻳﻜﻲ و ﻓﻴﺰﻳﻮﻟـﻮژﻳﻜﻲ در ﺗﻄﺒﻴـﻖ ﭘـﺬﻳﺮي وﺳﻴﻊ آن دﺧﺎﻟﺖ دارﻧﺪ.

ویژگی‌های گیاه

ﺗﺤﻤﻞ ﺑﻪ ﺳﺮﻣﺎ و حرارت‌های ﺑﺎﻻ در ﺳﺎزش آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان ﺑﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ دﺧﺎﻟﺖ دارد .

 آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان ﻏﺎﻟﺒﺎ به عنوان ﻳﻚ ﮔﻴﺎه ﺑﻲ ﺗﻔﺎوت ﺑﻪ ﻃﻮل روز ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨـﺪي ﻣـﻲﺷـﻮد زﻳـﺮا در ﻃﻴـﻒ وﺳﻴﻌﻲ از ﻃﻮل روزﻫﺎ ﮔﻞ ﻣﻲ‌دهد.

خیلی به خشکی مقاوم نیست ولی در شرایطی که خیلی از گیاهان آسیب می‌بینند می‌تواند محصول قابل قبول تولید کند.

عواملی که سبب این ویژگی می‌شوند:

ریشه متراکم با قدرت گسترش تا عمق 2 متر. آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان در ﺧﺎک‌هایی ﻛﻪ ﺑﺎﻓﺖ آﻧﻬﺎ از ﺷﻨﻲ ﺗﺎ رﺳﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ رﺷﺪ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻧﻈﻴﺮ ذرت، ﮔﻨﺪم و ﻳﺎ ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﺧﺎك ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰ ﻧﻴﺎز ﻧﺪارد  ﺗﺎ ﻣﺤﺼﻮل رﺿﺎﻳﺖ ﺑﺨﺸﻲ تولید کند.

خاک مناسب

به بافت خاک از شنی تا رسی با شوری 6 میلی موس بر سانتی‌متر متحمل است. به عنوان گیاهی حساس به شوری در نظر گرفته می‌شود ولی نسبت به لوبیا و سویا به شوری متحمل‌تر است. در شوری 12 میلی موس بر سانتی‌متر مقدار روغن 21 درصد کمتر از شوری 2.5 است. به pH خاک حساس نیست و در دامنه 5.7 تا بیش از 8 هم سازگار است.

pH کم ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺑﺎﻛﺘﺮيﻫﺎي ﻏﻴﺮ ﻫﻤﺰﻳﺴﺖ ﺗﺜﺒﻴﺖ ﻛﻨﻨﺪه ازت و ﻓﺴﻔﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺟﺬب را ﻛﺎﻫﺶ دﻫﺪ و جذب آلومینیوم و منیزیم را تا حد مسمومیت افزایش دهد. pH بالا ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺳﺪﻳﻢ ﻗﺎﺑﻞ ﺟﺬب را ﺗﺎ ﺳﻄح ﻣﺴﻤﻮم ﻛﻨﻨﺪه اﻓﺰاﻳﺶ و فسفر، آهن و منیزیم قابل جذب را کاهش دهد.

آماده سازی خاک

برای کشت بهاره-تابستانه باید چند ماه قبل زمین شخم زده شود تا آب و هوا به اعماق زمین نفوذ کند و فعالیت‌های بیولوژیکی افزایش یابد. ادواﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺷﺨﻢ اوﻟﻴﻪ ﺑﻪ ﻛﺎر می‌رود ﺷﺎﻣﻞ ﮔﺎوآهن ﺑﺮﮔﺮدان دار ، ﮔﺎو آﻫﻦ دﻳﺴﻜﻲ،  ﮔﺎو آﻫﻦ ﻗﻠﻤﻲ می‌باشد. این ادوات خاک را نرم و با بقایای گیاهی مخلوط می‌کند. زﻳﺮو رو ﻛﺮدن ﺧﺎك باعث ﮔﺮمﺗﺮ ﺷﺪن ﺧﺎك و اﻓﺰاﻳﺶ ازت و ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ ﻣﻮﺟﻮد در دﺳﺘﺮس ﮔﻴﺎه ﻣﻲﺷﻮد.

در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺮﻃﻮب ﺷﺨﻢ ﭘﺎﻳﻴﺰه ﺧﺎك ﻫﺎي ﻟﻮﻣﻲ و رﺳﻲ ﺑﻴﺶ از ﺷﺨﻢ ﺑﻬﺎره ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺮم ﺷﺪن زﻣﻴﻦ و ﺟﺬب رﻃﻮﺑﺖ ﺟﻬﺖ ﺟﻮاﻧﻪ زدن ﺑﺬر در ﺑﻬﺎر می‌شود.

ادواﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم ﻋﻤﻠﻴﺎت ﺗﻬﻴﻪ زﻣﻴﻦ ﺑﻪ ﻛﺎر می‌روند ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از دﻳﺴﻚ ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ، ﻛﻮﻟﺘﻴﻮاﺗﻮر، ﻫﺮس و وﺳﺎﺋﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺻﺎف ﻛﺮدن زﻣﻴﻦ،  همه این ادوات ﺟﺰ ﻛﻮﻟﺘﻴﻮاﺗﻮرﻫﺎ ﺑﺴﺘﺮ ﺑﺬر را ﻓﺸﺮده می‌کنند. اﻳﻦ ادوات ﻛﻠﻮخ ﻫﺎ را ﺧﺮد می‌کنند و ﺳﺒﺐ اﻳﺠﺎد ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻛﻢ ﺗﺮ در ﺧﺎك می‌شوند.

تناوب

آفتابگردان یکی از گیاهان مهم قابل کشت در تناوب  است و می‌تواند عناصر زیادی را از اعماق زمین به سطح بیاورد.

در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺗﻨﺎوب ﻣﻲﺗﻮان ﺳﺎل اول آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان و در ﺑﻬﺎر ﺳﺎل ﺑﻌﺪ ﺳﻮﻳﺎ و در پاییز سال بعد غلات پاییزه کاشته شود. ﻛﺸﺖ ﭼﻐﻨﺪر – آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان – ﺟﻮ ﻳﺎ ﭘﻨﺒﻪ – آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان – ﺟﻮ ﻳﺎ آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان ﺳﻮﻳﺎ – ﮔﻨﺪم ﻳﺎ آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان ﺟﻮ ﻳﺎ ﮔﻨﺪم ﺟﺰء ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺗﻨﺎوب آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻗﺮار ﺑﮕﻴﺮد.

کودهای شیمیایی

ﻋﻤﻠﻜﺮد آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان در ﺧﺎک‌های ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰ ﺑﻪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺧﻮد می‌رسد  ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﺛﺮ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪه ﻣﺼﺮف ﻛﻮد در ﺳﺎﻳﺮ زراﻋﺖ ﻫﺎ ﻃ ﻲ ﺗﻨﺎوب زراﻋﻲ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان است. به طور کلی 20 تا 30 تن کود دامی پوسیده در پاییز زیر خاک شود، 100 تا 150 کیلوگرم کودهای ازته، 50 تا 100 کیلوگرم فسفر و پتاس که باید قبل از کشت به زمین اضافه شود.

تراکم بوته

بررسی‌ها نشان داده اند ارﻗﺎم زراﻋﻲ آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان ﺑﺎ ارﺗﻔﺎع ﺑﻠﻨﺪ و ﭘﺎﻛﻮﺗﺎه، ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﺮاﻛﻢ ﺑﻮﺗﻪ ﻧﺸﺎن می‌دهند و ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد داﻧﻪ در ارﻗﺎﻣﻲ ﻛﻪ  ارﺗﻔﺎع ﻛﻮﺗﺎه ﺗﺮي دارﻧﺪ از ﺗﺮاﻛﻢ ﻫﺎي ﺑﺎﻻﺗﺮ و ﻓﺎﺻﻠﻪ ردیف‌های ﺑﺎرﻳﻚﺗﺮ ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻲآﻳﺪ. آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ  در ﻛﺸﺖ دوم ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﺎﺷﺖ ﻫﺎي زودﺗﺮ از ارﺗﻔﺎع ﻛﻤﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮاﻳﻦ در ﻛﺸﺖ دوم ﻣﻨﺎﻃﻖ مرکزی کشور تراکم 80 تا 90 هزار بوته در هکتار توصیه می‌شود.

تاریخ کشت

ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﻳﻦ ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﺎﺷﺖ در اراﺿﻲ دﺷﺖ ﻧﻴﻤﻪ اول اﺳﻔﻨﺪ ﻣﺎه و در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ ﻧﻴﻤﻪ دوم ﻓﺮوردﻳﻦ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ.  

عمق کاشت به طور متوسط در شرایط رطوبتی مناسب 3 سانتی‌متر و در مناطقی که باید از رطوبت اعماق خاک استفاده شود حداکثر تا عمق 10 سانتی‌متر مناسب است. تراکم بالا باعث تاخیر در گلدهی، افزایش خوابیدن یا ورس و افزایش پوسیدگی‌های قارچی می‌شود. مناسب‌ترین فاصله بین ردیف 60 و بین بوته‌ها 20 تا 25 سانتی‌متر می‌باشد.

آبیاری

آب ﻓﺮاوان در ﻫﻨﮕﺎم ﻛﺎﺷﺖ و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن ﻳﻚ آﺑﻴﺎري ﺳﻄﺤﻲ در زﻣﺎن ﻏﻨﭽﻪ دﻫﻲ ﻳﺎ ﻫﻨﮕﺎم ﭘﺮ ﺷﺪن داﻧﻪ میﺗﻮاﻧﺪ ﻳﻚ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺗﻮﻟﻴﺪ کند.

 منبع

دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ آﻓﺘﺎﺑﮕﺮدان در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺸﻮر، ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺮوﻳﺞ آﻣﻮزش و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻛﺸﺎورزي ﻣﺆﺳﺴﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت اﺻﻼح و ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻬﺎل و ﺑﺬر  ﺑﺨﺶ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت داﻧﻪ ﻫﺎي روﻏﻨﻲ، اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﻓﺮﺧﻲ، ﻋﻠﻴﺮﺿﺎ ﻧﺒﻲ ﭘﻮر، ﺟﻬﺎﻧﻔﺮ داﻧﺸﻴﺎن

 


منبع : امداد کشاورز
تاریخ مطلب : ۱۳۹۷/۰۹/۲۴