معرفی ساختمان و تجهیزات گلخانه

گلخانه یکی از ساختارهای مهم در تولید محصولات کشاورزی و تکثیر است. به سبب کنترل شرایط محیطی در گلخانه‌ها امکان پرورش انواع گیاهان در اقلیم‌های متفاوت ایجاد شده است.

تعریف گلخانه

گلخانه یک ساختمان پوشیده با شیشه یا پلاستیک که به شکل فصلی یا در طول سال برای تولید سبزیجات، نباتات زینتی و تولید میوه‌هایی مانند لیمو استفاده می‌گردد. اصطلاح گلخانه برای انواع ساختارهایی استفاده می‌شود که شامل تونل های بلند پلاستیکی، گلخانه‌های شیشه‌ای (Glass house) و گلخانه‌هایی با پوشش سایبان(Shade house) گفته می‌شود.

گلخانه‌ها برای کشت و تکثیر نباتات مخصوصاً در هوای سرد جاهایی که کشت محصولات در فضای آزاد مقدور نیست بسیار مفید می‌باشد. پوشش شفاف گلخانه باعث ورود نور به داخل محوطه شده توسط گلخانه جذب و داخل گلخانه را گرم می‌کند. محیط محافظت شده داخل گلخانه رشد محصولات را تسریع می‌بخشد.

تقسيم بندي بر اساس نوع توليد

 گلخانه هاي توليدي سبزي و صيفي شامل محصولاتي نظير خيار, گوجه فرنگي, توت فرنگي, فلفل, بادمجان, طالبي, سبزيجات برگي(ريحان- شاهي و........) مي‌باشد.

گلخانه‌هاي توليد گل و گياهان زينتي براي توليد انواع گل‌هاي شاخه بريده(رُز- ژربرا – گلايول – داودي) وگل‌هاي آپارتماني مي‌باشد.

سالن‌هاي گلخانه‌اي توليد قارچ دكمه‌اي و قارچ صدفي


فونداسيون وكف سازي:
در يك گلخانه، فونداسيون دائمي براي مواد ورقه اي شيشه‌اي، فايبر گلاس و پلاستيك سخت دو جداره بايد فراهم شده باشد. سازنده براي ساخت فونداسيون بايد برنامه ريزي دقيقي داشته باشد. اغلب گلخانه ها به يك فونداسيون بتون ريزي شده، مانند ساختمان‌هاي مسكوني، نيازمند هستند. كف دائمي براي گلخانه توصيه نمي شود چونكه رطوبت را نگه مي دارد و بواسطه آميختگي خاك و شاخ و برگ‌ها منجر به لغزندگي مي شود. ساخت يك گردشگاه سيماني، شني يا سنگي براي دسترسي آسان به گياهان توصيه مي‌شود. مابقي كف بايد توسط چند سانت شن، جهت زهكشي آب اضافي پوشانيده شود.


 

ساختمان گلخانه

هزینه ساخت گلخانه به طور کلی به اندازه و ماده پوشش دهنده آن بستگی دارد. ساخت گلخانه با پوشش شیشه‌ای و قاب فلزی معمولاً بیشترین هزینه را دارد. پوشش‌های دیگر مانند فایبرگلاس، اکریلیک و پلی‌کربنات دارای هزینه متوسطی می‌باشند. پوشش پلی اتیلن با قاب چوبی دارای کمترین هزینه است. تجهیزات حرارتی و تهویه نیز هزینه‌ای با توجه به ساختمان گلخانه و اندازه آن دارند. ساخت گلخانه‌های خورشیدی نیز امکان پذیر است اما به مهندسی خاصی نیازمند می‌باشد. گلخانه با اسکلت چوبی به آسانی ساخته می شود و انتخاب مناسبی برای سازنده است.


موقعیت گلخانه:


موقعیت گلخانه باید به صورتی باشد که بیشترین مقدار نور را دریافت نماید. اولین انتخاب برای موقعیت گلخانه به صورت نمای جنوبی یا جنوب شرقی می باشد. نور تمام روز بهترین شرایط را برای گیاه فراهم می‌کند. البته نور تابیده شده از طرف شرق، به هنگام صبح، برای گیاهان کافی می‌باشد. نور صبح بیشترین مطلوبیت را دارد، زیرا به گیاهان اجازه داده می‌شود که فرایند تولید غذا را زودتر آغاز نمایند، واین موضوع منجر به حداکثر رشد می شود. بالطبع انتخاب‌های بعدی، نمای جنوب غربی و نمای غربی می‌باشد، چرا که دریافت نور دیرتر صورت می‌گیرد. نمای شمالی کمترین مطلوبیت را دارد و فقط برای گیاهانی که نور کمی احتیاج دارند، مناسب می‌باشد.
درختان برگ ریز مانند افرا و بلوط می‌توانند به طور مؤثری از نور شدید بعد از ظهر تابستانی با ایجاد سایه بکاهند. البته باید توجه داشت که درختان در هنگام صبح، بر روی گلخانه سایه نیاندازند. این درختان در زمستان اجازه می‌دهند که نور کافی به گلخانه برسد، چرا که در پاییز برگ‌های خود را از دست می‌دهند.

تجهیزات مورد نیاز در گلخانه

دماسنج

دماسنج بايد در محلی قرار گيرد که نزديک منبع حرارتی نباشد و نور خورشيد به طور مستقيم بر روی آن نتابد تا تقريبا دمای متوسط محيط کشت را نشان دهد.

رطوبت سنج

از اين وسيله برای اندازه‌گيری رطوبت، با مقدار بخار آب موجود در هوا استفاده می‌کنند. رطوبت سنج‌ها به اشکال مختلف وجود دارند. اين دستگاه دارای دو دماسنج است که در کنار هم قرار دارند. گاهی سايکرومتر را دماسنج تر و خشک نيز می‌نامند زيرا در انتهای دماسنج تر ظرفی پر از آب مقطر وجود دارد که به وسيله يک پارچه نازک پنبه‌ای مخصوص به مخزن آن متصل است. دماسنج‌ها را بايد در هوای آزاد و دور از تابش مستقيم نور خورشيد قرار داد.

سيستم گرمایشی گلخانه:

برای گرم کردن گلخانه‌ها غير ازآفتاب، که منبع حرارت طبيعی به حساب می‌آيد، ازموادی مانند نفت، زغال سنگ، چوب، روغن‌ها، گاز طبيعی، برق و غيره استفاده می‌شود. برای تأمين حرارت يکنواخت و کنترل دما در شب‌های سرد زمستان اين منابع توليد انرژی بايد به دستگاه‌های اتوماتيکی مجهز باشند. سيستم حرارتی گلخانه‌ها بستگی به نوع گلخانه و در اختيار بودن نوع سوخت دارد.

انواع سيستمهای گرمايشی: سيستمهای گرمايش گلخانه‌ها را میتوان به سه دسته تقسيم کرد: ١ــ گرم کردن هوا توسط کوره ٢ــ سيستمهای آب گرم ٣ــ سيستمهای گرمايشی زيرزمينی

 

سيستم سرمايشی گلخانه:

 اکثر نقاط به جز نقاطی که در ارتفاعات قرار دارند در طول سال يک دوره گرمايی را طی می‌نمايند اين گرما برای گياهان درون گلخانه اغلب مضر است. اثرات دمای زياد باعث می‌شود که استحکام ساقه از بين برود و گل‌ها کوچک شود و در بعضی موارد نيز باعث مرگ جوانه می‌گردد. برای خنک کردن گلخانه‌ها از روش‌های زير استفاده می‌شود:

اندود کردن شيشه گلخانه‌ها: در بعضی موارد سطح خارجی گلخانه‌ها را به هنگام آغاز گرما در بهار با لايه‌ای نازک از آب آهک يا آب گل محلول‌پاشی می‌کنند و يا با يک رنگ سفيد محلول درآب سردرنگ می‌کنند، اين کار باعث می‌شود که  مقدار زيادی از اشعه خورشيد بازتاب گردد و از گرم شدن بيش از حد هوای داخل گلخانه جلوگيری شود.

 

سايه دادن: دربعضی ديگر از گلخانه‌ها شيشه‌ها و قسمتهای نورگير را با حصير يا تورهای رنگی يا سايه‌بان پوشش می‌دهند. اين عمل باعث می‌شود نور تابشی جذب و از ورود مستقيم آنها به زير سايه‌بان جلوگيری شود. اين کار را سايه دادن نيز می‌گويند.

استفاده از سيستم تبخيری: متداولترين روش سيستم خنک کننده تبخيری پنکه و پوشال است، نحوه راهاندازی آن به اين شکل است که در طول يکی از ديواره‌های گلخانه يک صفحه پوشالی سراسری به صورت ايستاده قرار می‌دهند و آب را به وسيله لوله‌های سوراخ‌داری که در بال‌های سيستم قرار دارد روی آن جاری میکنند تا خيس شود گاهی به جای پوشال کولر از تشک ابری يا خرده چوب تجاری نيز استفاده می‌شود. سپس يک يا چند پنکه (فن) را در مقابل آن قرار می‌دهند. با روشن شدن پنکه هوای بيرون از ميان تشک يا پوشال خيس به داخل کشيده می‌شود. آب ضمن اين عمل به مقدارزيادی تبخير می‌شود و چون تبخير يک فرآيند گرماگير است بنابراين هوای وارده به سالن خنک می‌شود و درنتيجه فضای داخل گلخانه نيز خنک می‌شود. سيستم پوشال و پنکه يکی از ارزان ترين روش‌ها برای خنک کردن می‌باشد. در مسير اين سيستم ً معمولا ترموستات نصب می‌گردد تا درجه حرارت را به صورت اتوماتيک کنترل کند.

استفاده از کولرهای آبی يا گازی: در بعضی از گلخانه‌ها از کولرهای آبی استفاده می‌شود. مکانيزم عمل کولرهای آبی همان مکانيزم پوشال و پنکه است که به شکل منظم در اتاقکی کوچک نصب شده است. دربعضی ديگر ازگلخانه‌ها ممکن است ازکولرگازی استفاده شود. اين دستگاه به خاطر گران بودن کمتر کاربرد دارد.

این سيستم بيشتر در گلخانه‌های تکثير قلمه و نشاء مورد استفاده قرار می‌گيرد عمل مه‌پاشی به وسيله نازل‌هايی که در روی بستر کاشت يا سقف گلخانه تعبيه شده است در فواصل زمانی کوتاه و متناوب انجام می‌گيرد. پخش متناوب آب در روزهای گرم تابستان سبب کاهش درجه حرارت هوای داخل گلخانه و اطراف گياه می‌شود. در گلخانه‌هايی که مه‌پاشی انجام می‌گيرد بستر بذر بايد زهکش خوبی داشته باشد در بعضی موارد به وسيله اين سيستم مواد غذايی نيز در اختيار گياه قرار داده می‌شود. يک سيستم مه‌پاش از منبع آب، لوله‌ها، اتصالات، پمپ، فيلتر، افشانک و کليد اتوماتيک قطع و وصل جريان آب تشکيل شده است.  افشانک‌ها معمولا در ارتفاع ٥/٠ تا ١ متری بالای بستر يا سکوی رشد نصب می‌گردند فاصله دو افشانک از هم به عرض بستر بستگی دارد ولی ً معمولا يک متر در نظر گرفته می‌شود. کليد اتوماتيک، جريان برق را برقرار می‌کند، جريان آب از مسير فيلتر لوله‌ها و اتصالات به افشانک می‌رسد افشانک‌ها آب را به ذرات ١٠٠ تا ١٢٠ ميکرونی تبديل نموده و در فضا پخش می‌نمايند. متناسب با ميزان تبخير از سطح برگ‌ها طول مدت خروج مه از افشانک‌ها تنظيم می‌شود.

دستگاههای تنظيم دبی: در سيستم مه‌پاش متناسب با ميزان تبخير از سطح برگ‌ها طول مدت خروج مه از افشانک‌ها توسط دستگاه‌های مختلف تنظيم می‌گردد.

سيستم تهويه گلخانه

نصب دريچه‌های تهويه: يکی از روش‌های ساده تهويه استفاده از دريچه در قسمت‌های کناری و سقف گلخانه‌هاست

تورهای قابل نفوذ: در اين سيستم از تورهای قابل نفوذ، جعبه يا لوله‌های دو سر باز، ترموستات، موتور الکتريکی و يک پروانه کوچک تشکيل شده است.

تهويه به وسيله پنکه: در گلخانه‌هايی که امکان نصب دريچه‌های تهويه وجود ندارد و يا هر جای ديگری که تهويه طبيعی کافی نيست، از اين سيستم استفاده می‌شود.

 

دستگاه‌های مولد دی اکسيدکربن:  زمانی که گياه در حال انجام فرآيند فتوسنتز است بايد دی اکسید کربن کافی در اختيار داشته باشد در غير اين صورت گياه از نظر رشد، عملکرد و کيفيت محصول دچار مشکل خواهد شد.

وسايل کنترل نور

لامپ‌ها با نور سفيد: لامپ‌ها با نور سفيد حرارت زيادی توليد کرده و کيفيت نوری ضعيفی دارند. يعنی بيشتر انرژی به کار گرفته شده را به گرما تبديل می‌کنند (فقط ٧ درصد انرژی الکتريکی را به نور تبديل می‌کنند) از اين لامپ‌ها برای کمبود نور در طول روز استفاده می‌شود. ٢ــ لامپهای فلورسنت: اين لامپ‌ها بيشتر در محيط‌های کشت برای جوانه‌زنی بذرها کاربرد دارند. اين لامپ‌ها برای تسريع مراحل مختلف رشد گياه نيز مؤثرند. در بين لامپ‌های فلورسنت لامپ‌های سفيد سرد و مهتابی‌های سفيد از بازده خوبی برخوردار است (راندمان تبديل اين لامپ‌ها ٢٠ درصد انرژی الکتريکی است).

لامپ‌ها با تخليه الکتريکی: اين لامپ‌ها را از جيوه يا سديم با فشارهای مختلف می‌سازند. از اين لامپها با شدت بالا به منظور تکميل سيکل رشد و نموگياهان درگلخانه‌ها استفاده می‌کنند. طيف نوری حاصل از لامپ‌های جيوه‌ای فشار بالا تا اندازه‌ای شبيه به لامپ‌های مهتابی فلورسنت است. لامپ‌های جيوه‌ای و سديمی فشار بالا برای تأمين کمبود نور در زمستان و افزايش فتوسنتز گياهان مورد استفاده قرار می‌گيرند.  از اين لامپ‌ها به علت هزينه سنگينشان کمتر استفاده می‌کنند.

منبع: سایت‌های آموزشی

 


منبع : امداد کشاورز
تاریخ مطلب : ۱۳۹۷/۰۸/۱۵