پسته

پسته یکی از محصولات کشاورزی است که با نام ایران درآمیخته است و تولید آن در کشور ما سابقه تاریخی و طولانی دارد. پسته ازحدود ۸۰ سال پیش با شروع صادرات، ارزش اقتصادی و تجاری ویژه¬ای پیدا کرد و ایران را به عنوان اولین و مهمترین صادر کننده پسته دنیا تبدیل نمود.

مقدمه

پسته یکی از محصولات کشاورزی است که با نام ایران درآمیخته است و تولید آن در کشور ما سابقه تاریخی و طولانی دارد. پسته ازحدود 80 سال پیش با شروع صادرات، ارزش اقتصادی و تجاری ویژه­ای پیدا کرد و ایران را به عنوان اولین و مهمترین صادر کننده پسته دنیا تبدیل نمود.

برای حفظ موقعیت جهانی اولین تولید کننده پسته دنیا، باید میزان عملکرد محصول در واحد سطح راافزایش داد. نیل به این هدف به جز با اعمال مدیریت صحیح باغداری ممکن نمی­باشد. عدم توجه بهاین مسایل باعث می­گردد که اکثر باغداران، به تولید حداقل محصول بسنده کنند. با یک برنامه ریزی صحیح و انتقال اطلاعات جدید به کارشناسان و تکنیسین های اجرایی (به تبع آن انتقال اطلاعات به باغداران) میتوان این مشکل را برطرف نمود و میزان محصول فعلی را 2 تا 3 برابر افزایش داد.

 

ارقام پسته

مهمترین ارقام پسته در ایران شامل رقم اکبری، کله قوچی، احمد آقایی، اوحدی، بادامی زرند، خنجری دامغان، شاه پسند، رقم قزوینی و ... .

 

مشخصات ظاهری

درخت پسته دو پایه است، یعنی برای تولید میوه به وجود هر دو پایه نر و ماده نیاز می باشد. تشخیص درخت نر و ماده از یکدیگر، به جز از روی گل آنها (آن هم در فصل بهار و به هنگام گل دادن) میسر نیست. البته کارشناسان و باغداران با تجربه، از روی اندازه درخت، شکل برگ ها، شکل جوانه ها و نحوه استقرار آنها بر روی شاخه ها، درخت نر را از ماده به راحتی تشخیص می دهند.

مشخصات گل نر

 درخت نر در فروردین ماه حدود 5 تا 7 روز زودتر از درخت ماده به گل می نشیند که گل های آن بصورت خوشه ای بوده و هر خوشه توده ای از گل های متراکم می باشد. گل ها بدون  گلبرگ و کاسبرگ حقیقی هستند. هر گل نر مشتمل بر پنج پرچم بیضی شکل با میله کوتاه سبز رنگ است.

مشخصات گل ماده

 گل ماده همانند گل نر خوشه ای می باشد، با این تفاوت که شکل قرار گرفتن گل ها بر روی خوشه، به صورت منفرد و با فاصله از یکدیگر است.گل های ماده ابتدا به رنگ سبز هستند که این رنگ را تا دو روز حفظ می کنند. اگر در این فاصله، دانه های گرده به آنها نرسد و عمل لقاح انجام نگیرد، رنگ کلاله سه شاخه ای آن، به قرمز مایل به قهوه ای تغییر کرده و سپس کلاله خشک شده و می ریزد.

 

نیاز سرمایی

پسته همانند سایر درختان خزان دار، جهت توسعه و تکمیل رشد جوانه ها، در طول دوره خواب زمستانی احتیاج به حداقل سرمای معینی به میزان 1000 ساعت با دمای کمتر از 7 درجه سانتی گراد دارد. عدم تامین سرمای مورد نیاز درخت باعث تاخیر در گلدهی، گلدهی نامنظم، کاهش تعداد برگچه های برگ و تولید برگ­های ساده و غیر طبیعی می شود.

 

آب و هوا

درخت پسته دمای 45+ درجه سانتیگراد در تابستان و دمای 20- درجه سانتیگراد در زمستان را به خوبی تحمل می نماید. پسته نسبت به سرمای دیر رس بهاره حساس میباشد و دمای انجماد و حتی نزدیک به آن نیز خسارت فراوانی ایجاد می نماید.

 

انتخاب رقم

با توجه به اقلیم و مناطق مورد نظر ارقام مناسب انتخاب می شوند.

 

فاصله کاشت درختان

در اكثر باغ‍هاي پسته به دليل عدم آگاهي باغداران،  فواصل كاشت رعايت نشده و باغ‍هايي با شكل‍هاي نامنظم و متراكم مشاهده مي گردد كه علاوه بر عدم رعايت اصول صحيح باغداري، مشكلات عمليات داشت و برداشت را دارد. به منظور جلوگيري از بروز اين مشكل، فاصله مناسب بين دو رديف 8-6 متر و روي 4-3 متر توصيه مي شود.

 

پیوند درختان پسته

سه روش پیوند زنی در پسته بکار می رود:  پیوند لوله ای، پیوند شکمی و پیوند اسکنه ای. پیوند اسکنه ای از قدیم الایام در ایران کاربرد داشته، که به تدریج کنار گذاشته شده است. هم اکنون استفاده از پیوند لوله ای به دلیل سادگی، سرعت عملیات و درصد بالای جوش خوردن، بین پایه با پیوندک رواج یافته و  درختان پسته با استفاده از این روش تکثیر می شوند. از آنجا که درخت پسته از نوع درختان صمغ دار است، ایجاد هر گونه خراش در تنه یا در شاخه های آن موجب تراوش صمغ می­گردد که در مجاورت هوا سفت می شود. بنابراین در پیوند شکمی نهال پسته، شکاف افقی در پایین شکاف عمودی زده می شود تا صمغ مترشحه از شکاف افقی مانع رویش و رشد جوانه پیوندک نشود.

 

انواع هرس در پسته

1- هرس فرم درختان

2- هرس باردهی درختان

3- هرس تنک شاخه

4- هرس سربرداری

5- هرس پاجوش

 

آبیاری

فاکتورهایی که در انتخاب روش آبیاری باید مد نظر قرار گیرند عبارتند از: خواص فیزیکی و شیمیایی خاک، یکنواختی، شیب زمین، خطر یخبندان، هزینه و میزان وفور آب.

روش های مورد استفاده در آبیاری باغ های پسته عبارتند از:

آبیاری نواری (کرتی) – آبیاری شیاری (جوی پشته ای) – آبیاری بابلر – آبیاری قطره ای

 

کوددهی

در باغات پسته ایران از کود مرغی بسیار مصرف می شود. بهتر است از مصرف مداوم این نوع کود خودداری نمود و حداقل هر سه یا پنج سال ازکود آلی دیگری استفاده شود. مقدار مصرف کود مرغی به علت بالا بودن ازت آن، بیش از10 تن در هکتار برای درختان جوان ( 15 ساله ) توصیه نمی شود. در مورد درختان بارور و مسن می توان میزان استفاده از آن را تا حداکثر 20 تن در هکتار بالا برد.

میزان مصرف کودهای مخلوط یا گاوی، معادل 20 تن در هکتار برای درختان جوان و 40-20 تن برای درختان بارور و مسن توصیه می شود.

 

آفات

پسیل معمولی پسته

در اثر مکیدن شیره گیاهی توسط پسیل معمولی پسته، وزن مغز آن کاهش، درصد پوکی افزایش و میزان خندانی هم کاهش می یابد. گیاه آفت زده ضعیف شده و گاهی لکه های قهوه ای سوخته روی برگها دیده می شود. ازدیگر خسارت های این آفت، ریزش برگها و جوانه های میوه دهنده سال بعد و همچنین بسته شدن روزنه ها در اثر ترشح عسلک میباشد.

کنترل شیمیایی

1. ایمیداکلوپراید(کونفیدور) SC35% و 4/. در هزار

2. فلوفنوکسورون(کاسکید) DC5% و 5/. در هزار

3. هگزافلومورون(کنسالت) EC10% و 7/.- 5/. در هزار

4. دارتون EC21.7% و 1.5 در هزار

5. استامی پراید(موسپیلان) SP 20% و 250 سی سی در هزار

 

بیماری ها

بیماری پوسیدگی طوقه(گموز) و ریشه پسته

اگر در خاک دور تا دور اطراف تنه درخت در محل طوقه (محل خارج شدن تنه از خاک) کنار زده شود، در درختان آلوده، صمغی (شیره درخت) که به صورت قطره های ریز و درشت از محل طوقه درخت خارج شده و در مجاورت هوا خشک شده است مشاهده می شود.

چنانکه پوست این قسمت جدا شود، شیره سفید رنگی به بیرون می ریزد که در مجاورت هوا سریعا به قهوه ای تا سیاه تغییر رنگ می دهد. از چنین تنه ای، بوی پوسیدگی شدیدی نیز به مشام می رسد. اگر درخت جوان به این قارچ آلوده شود، به سرعت خشک می گردد اما در درخت مسن، مرگ درخت تدریجی و پس از کم شدن برگها و محصول رخ می دهد.

کنترل شیمیایی

1- برداشتن بافت های آلوده تا مشاهده بافت های سالم و ضدعفونی با مخلوط بردو یا قارچ کش اکسی کلرورمس بانسبت 10 در هزار

2- پاشیدن محلول وزتیل آلومینیوم روی شاخ و برگ درختان آلوده با دوز 3 در هزار از نیمه اردیبهشت تا نیمه خرداد سه مرتبه با فاصله ده روز

 

برداشت پسته

زمانی که درصد پوست رویی میوه پسته به راحتی از پوست سخت استخوانی جدا شود، زمان برداشت فرارسیده است.
تغییر رنگ پوست رویی از سبز به گلی تا ارغوانی نیز نشانه دیگری از رسیدن میوه هاست .

در ماه های آخر فصل تابستان ترک خوردگی سطح رویی پوست نرم میوه ها نیز نشانی دیگر از نزدیک شدن زمان برداشت پسته است.