پوشش گلخانه

مهمترین ویژگی پوشش گلخانه این است که بیشترین مقدار نور و حرارت آفتاب را از خود عبور داده و به گیاه برساند. در هیچ یک از انواع  پوشش­ها، انتقال نور و حرارت صد درصد نیست، زیرا در هر حال مقداری از نور، منعکس شده و یا جذب پوشش می گردد

مهمترین ویژگی پوشش گلخانه این است که بیشترین مقدار نور و حرارت آفتاب را از خود عبور دادهو به گیاه برساند. در هیچ یک از انواع  پوشش­ها، انتقال نور و حرارت صد درصد نیست، زیرادر هر حال مقداری از نور، منعکس شده و یا جذب پوشش می گردد. بین پوشش­های مختلف، شیشه از نظر عبور نور مقام اول را دارد و پوشش پلاستیکی بعد از شیشه در مقام دوم قرار می­گیرد.

 

پوشش شیشه ای

 کیفیت و مرغوبیت شیشه و نیز ابعاد آن، در میزان عبور نور تأثیر دارد. هر چه درصد آهن شیشه بیشتر باشد، شیشه کدرتر شده و میزان نور کمتری را از خود عبور می­دهد. قطعات بزرگتر شیشه از نظر عبور نور بهتر از قطعات کوچک هستند، چرا که به قاب آهنی یا چوب کمتری نیاز دارند و سایه اندازی کمتری در گلخانه انجام می شود.  با این حال، شیشه­های بزرگ در برابر برف و باد، مقاومتکمتری داشته و زودتر می­شکنند. درز بین شیشه­ها و قالب­های فلزی اکثراً مقداری هوا را ازخود عبور می­دهند، به همین دلیل پوشش شیشه­ای دائماً تهویه مختصری در گلخانه ایجاد نموده و به علت خارج کردن رطوبت اضافی، کمتر از پوشش پلاستیکی عرق می­کند.

امروزه گلخانه با پوشش شیشه ای، از پرهزینه ترین انواع گلخانه است. اگرچه چنین سازه­هایی، صد سال یا حتی با نگهداری صحیح بیش از این دوام می آورند، ولی هزینه بالای ساخت و نگهداری آنها،علاوه بر مشکل­تر بودن احداث آنها نسبت به پوششهای پلاستیکی، سبب شده است که اکثر تولیدکنندگان محصولات گلخانه­ای به استفاده از پوشش پلاستیکی روی بیاورند.

 

 پوشش پلاستیکی

 برای پوشاندن گلخانه­ها، از ورقه های نازک پلاستیکی مانند پلی اتیلن، پلی استر، پلی کلرید وینیل (P.V.C) پلی فلوئوریدوینیل  (P.V.F) استفاده می شود. امروزه به دو دلیل از پلی اتیلن استفاده میشود:

 

  1. این پلاستیک را می­توان روی اسکلت­های دائمی گلخانه بکار برد که خود صرفه جویی قابل ملاحظه­ای با توجه به هزینه گلخانه­های شیشه­ای است. حتی می­توان پلاستیک را روی اسکلت­های کم دوام نظیر آنهایی که در گلخانه های کوآنست بکار می روند، مورد استفاده قرار داد.
  2. هزینه حرارتی این گلخانه­ها در مقایسه با گلخانه­های یک لایه­ای یا گلخانه­هایFRP، به میزان 40% پائین­تر است.

 

پلی اتیلن بیشترین استفاده را در پوشش گلخانه­ها دارد. تقریباً تمام گلخانه­های اخیر دولایه­اند. لایه بیرونی معمولاً 6 میلی متر و لایه درونی ممکن است1/0 – 5/0 میلی متر ضخامت داشته باشند. پلی اتیلن مورد استفاده برای پوشاندن گلخانه، حاوی ماده ضد  (UV)اشعه ماورای بنفش هستند. در غیر این صورت، چنین ورقه نازکی فقط می­توانست به مدت یک فصل گرم دوام بیاورد. طول عمر معمول این ورقه­ها 3 سال است و اخیراً نوعی ورقه پلاستیکی تولید و عرضه گردیده که 4 سال عمر دارد.

پوشش پلی اتیلنی، در زمستان سردتر از هوای داخل گلخانه است. وقتی که هوای گرم و مرطوب گلخانه، با پلی اتیلن سرد تماس پیدا می کند، سرد می شود. در نتیجه بخار آب روی سطح پلی اتیلن به مایع تبدیل شده و از آنجا که سطح، دافع آب است،  قطرات آب به پائین لغزیده و به هم می پیوندند. گیاهان مرطوب سریعتر بیمار و باعث گسترش بیماری­ می­شوند، در عین حال با افزایش رطوبت خاک میزان اکسیژن آن کمتر می شود. اگر سطح پلاستیک، آب را سریع­تر دفع می­کرد، بخار متراکم به صورت قطرات ریز درآمده که بسرعت به طرف سطح زمین جاری می شد. اسپری کردن سطح با یک ماده پاک کننده این تاثیر سودمند را خواهد داشت. ولی ماده پاک کننده خیلی سریع از روی سطحشسته می­شود. مایعی بنام Sun clear وجود دارد که وقتی با آب رقیق می­شود و در سطح پلاستیک اسپری شود، دوام خواهد داشت و کار ماده پاک کننده را می کند.

نتیجه دیگری که از این اسپری کردن بدست می آید، جلوگیری از کاهش انتقال نور است. در شب هرچیز گرم مثل گیاهان، انرژی نورانی مادون قرمز (تابشی) به اطراف می­تاباند. این وضعیت موجبمی­گردد که مقادیر زیادی از گرما در گلخانه­ها از دست برود. پلی اتیلن، مانع ضعیفی در برابر نور مادون قرمز (IR) است. بکار بردن مواد نگهدارنده مادون قرمز(IR)  در ساختن پلی اتیلن، باعثنگهداری حدوداً نصف گرمای تابشی خواهد شد. در شب­های صاف و سرد، به این وسطه می توان تا حدود 25% از کل گرمای تابشی که از دست می رود را در گلخانه نگه داشت و در شب­های ابری فقط می توان حدود 15% را ذخیره کرد.

 

 نوری که در عمل فتوسنتز مورد استفاده قرار می­گیرد، تابش موثر (PAR) نامیده می­شود که دارای طول موج 400-700  نانومتر است. انتقال PAR  را می­توان با توجه به نوع و مواد شیمایی اضافهشده در پلی اتیلن تغییر داد. پلی اتیلن­هایی که از عبور نور ماورای بنفش جلوگیری می­کنند، بطور متوسط حدود 78% از PAR را منتقل می­کنند. پلی اتیلن­هایی که مانع عبور IR شده و اتلاف انرژی تابشی را کاهش می دهند، حدوداً 82% از PAR  را منتقل می­کنند. مقدار نور عبور یافته از میان دو لایه­ای که گلخانه را پوشانده است در حدود مربع کسری اعشاری (کوچکتر از واحد) است.

 

 پوشش دولایه

 امروزه عملاً تمام گلخانه­های مدرن دارای پوشش پلاستیکی، از سیستم هوای فشرده بین دولایه استفاده می­کنند. دولایه پلاستیک که یکی از آنها مستقیماً روی سطح خارجی ورقه دیگر قرار میگیرد، توسط بالشتکی از هوای فشرده، از یکدیگر جدا می­شوند. لایه خارجی پلاستیک جهت کاهش نور ماوراءبنفش (U.V) باید 152/0میلی متر و لایه درونی فقط نیاز به 102/0 میلی متر ضخامت دارد، زیرا نور U.V در این محل کمتر است.

میزان کششی که به پلاستیک جهت نصب وارد می­گردد، مهم است. زیرا پوشش پلاستیکی با تغییراتدرجه حرارت منقبض و منبسط می­شود. وقتی که پوشش در یک روز سرد نصب می­شود، باید آن­را سخت کشید. در یک روز گرم با درجه حرارتی نزدیک به 27 °c باید به اندازه 5-8 cm در یک طرف از سرتاسر طول گلخانه (کوآنست با طول1/6 متر) پلاستیک را آزاد گذاشت (کمتر کشید) تا در موقع انقباض در هوای سرد پاره نشود. اگر در هوای گرم، پلاستیک محکم کشیده شود در هوای سرد زمستان پوشش پلاستیکی در نقاط اتصال پاره خواهد شد و برعکس در هوای سرد اگر ورقه محکم کشیده نشود شل شدن بیش از حد در هوای گرم باعث بوجود آمدن فضای اضافی هوا در بین دولایه خواهد شد.

یک کمپرسور هوا در داخل گلخانه برای دمیدن هوا بین دو لایه پلاستیکی تعبیه می­شود. معمولاً کمپرسور روی دیوار انتهایی گلخانه نصب و سوراخی در دیوار انتهایی متصل به کمپرسور ایجاد می شود، بطوری که هوای تغذیه کننده کمپرسور از بیرون تامین می­شود.