چغندرقند

چغندرقند گیاهی است که به طیف وسیعی از شرایط آب و هوائی و خاک سازگار است.این گیاه ارزش غذایی بسیار بالایی دارد. در حال حاضر امکان کشت چغندرقند به صورت مکانیزه فراهم شده است. از دیگر مزایای کشت چغندرقند این است که در تناوب به خوبی قرار می گیرد و کشت این گیاه موجب کاهش تراکم علف های هرز می شود.

مقدمه

چغندرقند گیاهی است که به طیف وسیعی از شرایط آب و هوائی و خاک سازگار است.این گیاه ارزش غذایی بسیار بالایی دارد. در حال حاضر امکان کشت چغندرقند به صورت مکانیزه فراهم شده است. از دیگر مزایای کشت چغندرقند این است که در تناوب به خوبی قرار می گیرد و کشت این گیاه موجب کاهش تراکم علف های هرز می شود. در ایران مناطقی چون شهرستان اقلید و شهرکرد و تربت حیدریه بالاترین سطح کشت چغندرقند را دارند.

 

مشخصات ظاهری

غده یا ریشه 

در این قسمت ذخیره قند انجام گرفته و به ریشه مستقیم و کم قطری منتهی می شود.

این گیاه در سال دوم تولید ساقه هوایی ، بذر و گل می کند.دوره سرما باعث تولید ساقه گل دهنده شده که تحت عنوان Bolting نامیده می شود.برای عمل Bolting دمای حدود ۴ درجه سانتیگراد برای مدت زمان حدود دو هفته نیاز است.

برگ

برگ ها در چغندر قند به صورت یک مارپیچ تنگ و به هم فشرده از مرکز طوقه منشا می گیرند. به طوری که برگ های قدیمی تر در خارج و برگ های جوان تر در داخل قرار دارند. از زمان ظهور گیاهچه در سطح خاک به فاصله هر ۵ تا ۷ روز یک جفت برگ افزوده می شود و از مرحله ۶ برگی به بعد به فاصله هر سه روز یک برگ تولید می شود. عمر متوسط هر برگ ۲۰ تا ۲۵ روز است.به طور کلی این گیاه در طول زندگی بین ۷۰ تا ۱۰۰ برگ تولید می کند و هر عاملی که باعث ریزش برگ ها شود (بیماری ها و کمبود مواد غذایی)عملکرد چغندر قند را کاهش می دهد.

گل آذین

گل آذین چغندر به صورت چندین گل مجتمع است.پس از گرده افشانی دیواره تخمدان ها (بین ۷-۵ گل)از پایه به هم جوش می خورند و یک میوه مجتمع را تشکیل می دهند و در پایان یک توده بذری به نام Seed ball تولید می کنند.

 

آب و هوا

چغندرقند نسبت به شرایط مختلف محیطی دارای سازگاری نسبتا" زیادی می باشد. نسبت به سرما، گرما، شوری و خشکی تحمل خوبی دارد. با این حال برای رسیدن به حداکثر عملکرد، لازم است که برای آن همانند سایر گیاهان زراعی بهترین شرایط رشد را فراهم کرد.

 

آماده سازی زمین

شخم با استفاده از گاوآهن برگردان دار در زمانی انجام می شود که رطوبت خاك در حد گاورو باشد تا ضمن جلوگیري از ایجاد کلوخ، فشار کمتري به تراکتور وارد شده و از فشرده شدن لایه هاي تحت الارض خاك جلوگیري به عمل آید. بعد از شخم، جهت خرد کردن کلوخه هاي باقیمانده می توان اقدام به زدن یک تا سه بار دیسک کرد.

 

کاشت

 بذرهای چغندرقند در وسط و یا طرفین پشته ها کشت می گردند و به روش نشتی و یا بارانی آبیاری می شوند. در این حالت آب هیچگاه پای گیاه نمی رسد و در نتیجه سطح خاک سله نمی بندد. از طرفی امکان گسترش و ایجاد بیماری های گیاهی (به خصوص پوسیدگی ریشه) بسیار کمتر خواهد بود. از مهم ترین مزایای این روش آسان تر شدن عملیات کاشت، داشت و برداشت و در نتیجه کاهش هزینه های تولید و همچنین کاهش مصرف آب و بالا رفتن راندمان آبیاری است.

 

آبیاری

در زراعت چغندرقند، روش هاي آبياري تحت فشار شامل انواع روش هاي آبياري باراني و نواري قطره ای از نظر بازده آبياري داراي مزاياي زيادي است. براي جوانه زني و سبز يكنواخت بذور در مزرعه لازم است تا دو آب اوليه با فاصله كم ( 5 روز ) و به مقدار كافي و بلافاصله پس از كاشت، انجام شود . در صورت بارندگي رگباري كه باعث ايجاد سله در سطح مزرعه مي شود و درصد سبزشدن و استقرار مناسب بوته در مزرعه را كاهش دهد، بايستي نسبت به آبياري مجدد اقدام شود . توصيه مي شود در آبياري ها پس از رسيدن آب به سه چهارم انتهاي فاروها فشار آب ورودي به فاروها به نصف كاهش يابد . در مناطق با آب شور اگر آب شيرين در دسترس است آبياري اول و دوم با آب شيرين توصيه مي شود.

 

کود دهی

همانند سایر محصولات کشاورزی، چغندر قند نیز تنها بخشی از نیازهای غذائی خود را از خاک تامین می نماید و بقیه را بایستی از کودهای شیمیایی، کودهای آلی و یا محلول پاشی روی سطح برگ تامین نمود. برای زراعت چغندرقند باید، کودهـای فسفره و پتـاسه را بـه مقـدار توصیه شده در پـائیز به طـور یکنـواخت در زمیـن پخش کـرده و ابتدا با دیسک سبک در عمق 10-5 سانتیمتری خاک مخلوط کرد. سپس اقدام به شخم عمیق اولیه نموده تا کود در سطوح مختلف خاک تا عمق شخم به طور یکنواخت توزیع گردد. ترجیحاً ‌مصرف فسفر از منبع سوپر فسفات و پتاسیم از منبع سولفات پتاسیم توصیه می گردد. با توجه به نقش مهمی که پتاسیم در رشد و توسعه چغندرقند ایفا می نماید لازم است که استفاده از کودهای پتاسه همواره مورد توجه ویژه قرار گیرد.

 

آفات

خرطوم کوتاه (خال سیاه) چغندرقند

حشرات بالغ، برگ خوار و لاروها از ریشه تغذیه می کنند. 14 حشره بالغ می تواند 230 بوته را در مدت 13 روز کاملاً از بین ببرد. یعنی هر حشره دو بوته را در هر روز نابود می کند . لاروها در ابتدا از برگ تغذیه می کنند و پس از افتادن از بوته در خاك ، به ریشه حمله می کند و آن را می خورد و گاهی اوقات، قادر به نابودي بوته می شود. در این صورت، تراکم بوته مزرعه کاهش می یابد.

کنترل

شخم عمیق پس از برداشت، زود کاشتن محصول، کم کردن فواصل آبیاري، عدم کشت در زمین هاي شنی که آب را خوب نگه نمی دارند و حذف علف هاي هرز میزبان.

در صورت لزوم، سم اکامت 50 درصد به میزان 1.5 لیتر در هکتار توصیه می شود.

 

بیماری ها

سفیدک سطحی چغندر

اولین نشانه های بیماری در سطح زیرین برگ ها و بعد در سطح فوقانی ظاهر می شود . این نشانه ها عبارتست از ظهور پوشش سفید گرد مانند در سطح زیرین برگ که در اثر زیاد شدن رطوبت هوا قارچ به سرعت رشد کرده ، ازدیاد می یابد و سطح فوقانی برگ ها، ساقه و گل را می پوشاند به تدریج که بیماری پیشروی می کند. پوشش سفید گرد مانند کمی تغییر رنگ یافته، متمایل به رنگ قهوه ای میگردد. در اثر حمله این بیماری، برگ های گیاه تقریباً شادابی خود را از دست داده و برگ های جوان کمی چروکدار و برگ های مسن تر به طرف پایین بوته کمی خم شده ، زرد رنگ می شود. معمولاً بهترین دما برای رشد قارچ عامل بیماری 20تا 25 درجه سانتی گراد می باشد.

کنترل

- سولفور wp80-90% چهار لیتر در هکتار

2- تری دمورف(کالکسین) EC75% و 0.75لیتر در هکتار

3- بنومیل wp50% و 1 کیلوگرم در هکتار

4- دینوکاپ(کاراتان FN-57 ) و wp18.25% یک کیلوگرم در هکتار

 

برداشت

در زمان برداشت چغندرقند لازم است رطوبت خاك مزرعه در حد مناسب و اصطلاحاً در حالت ((گاورو)) باشد تا از شكسته شدن ريشه ها و همچنين چسبندگي گل به ريشه ها و همچنين گل كوب شدن خاك مزرعه جلوگيري شود . از لحاظ ظاهري نيز بايد رنگ برگ هاي مزرعه بصورت سبز مايل به زرد و حالت پيري برگ هاي مسن و رسيدگي بوته ها مشخص باشد.