کلزا

كلزا يكي از گياهان روغني است كه دانه آن حاوي ۴۵-۴۰ درصد روغن و ۳۵-۲۵ درصد پروتئين مي باشد. روغن كلزا بدليل تركيب مناسب اسيدهاي چرب غير اشباع و درصد پايين اسيدهاي چرب اشباع همانند زيتون جزء با كيفيت ترين روغن‌هاي خوراكي است.

مقدمه

كلزا يكي از گياهان روغني است كه دانه آن حاوي 45-40  درصد روغن و 35-25  درصد پروتئين مي باشد. روغن كلزا بدليل تركيب مناسب اسيدهاي چرب غير اشباع و درصد پايين اسيدهاي چرب اشباع همانند زيتون جزء با كيفيت ترين روغن‌هاي خوراكي است. پروتئين موجود در كنجاله نيز در تغذيه دام و طيور استفاده مي شود.

 

ارقام کلزا

ارقام کلزا دارای دو تیپ بهاره و پاییزه هستند:

هیبرید هایولا 401، رقم اکاپی (okapi)، هیبرید هایولا 308، رقم ساری گل، رقم طلایه و ... .

 

مشخصات ظاهری

ریشه 

کلزا دارای یک ریشه عمودی اصلی است که می تواند تا 80 سـانتی متـر هـم در داخـل خاک نفوذ کند و همچنین تعدادی ریشه های جانبی دارد.

ساقه

کلزا دارای یک ساقه اصلی است که از ان ساقه های جانبی زیادی منشعب مـی شـود. در پایان فصل زمستان، ابتدا ساقه اصلی طویل می شود و پـس از بـه گـل نشـستن سـاقه اصلی، شاخه های فرعی نیز شروع به طویل شدن می کنند.

میوه

میوه کلزا خورجینی به طول 10-5 سانتی متر است که فاقد کرک بـوده و در انتهـا بـه یک منقار منتهی می شود.

 

آب و هوا

گياهي است كه در تمام مراحل رشد در مقابل سرما مقاوم است . هم مي توان آن را به صورت بهاره و هم  به صورت پاييزه كشت نمود وبراي بيشتر ارقام حداقل دما براي زنده ماندن منهاي 10 درجه سانتي گراد است ودر مرحله نمو مي تواند دماي 40 درجه  سانتي گراد را براي دوره هاي محدود تحمل نمايد.

 

آماده سازي زمين

بعد از برداشت محصول قبلي، در صورت امكان ، زمين مورد نظر آبياري گرديده و پس از رسيدن به رطوبت مناسب‌، به وسيله گاو آهن برگردان دار شخم زده شود. جهت خرد شدن كلوخها و بقاياي محصول قبلي و همچنين يكنواختي خاك مزرعه، توصيه مي‌گردد زمين مورد نظر ديسك و ماله زده  شده و سپس اقدام به پخش كودهاي فسفره و پتاسه مورد نياز و علف كش ترفلان به طور يكنواخت در سطح مزرعه گردد و به وسيله  ديسك سبك ، كود و علف كش با خاك مخلوط ‌‌شود.

 

کاشت

در روش کشت مکانیزه هم می توان با خطی کار غلات و هم بذرکار پنوماتیک، عمل کاشت را انجام داد. در هنگام استفاده از بذرکار غلات باید تنظیم دستگاه را با توجه به عمق مناسب کاشت و میزان بذر مطلوب تغییر دارد. این عمل کمی مشکل است زیرا که بذر کلزا نسبت به بذر غلات ریزتر بوده و عمق کاشت آن سطحی تر می باشد. از آنجایی که شرایط فیزیکی خاک در همه مناطق کشور مناسب نبوده و تمامی بذور کلزای کشت شده قادر به سبز شدن نمی باشند، بنابراین استفاده از دستگاه پنوماتیک به جز در مناطق خاص کشور توصیه نمی شود.

 

آبیاری

دو بار آبياري در مرحله كاشت به فاصله 7-5 روز جهت سبز شدن يكنواخت مزرعه كلزا توصيه مي‌شود.  پس از سپري شدن فصل زمستان همراه با اولين كود سرك ، چهارمين آبياري انجام مي گردد . آبياري بعد در مرحله ظهور گل همراه با كود ازته سرك دوم اعمال مي شود . حداقل دو نوبت آبياري ديگر در  مرحله تشكيل غلاف و پر شدن دانه ضروري است. آخرين آبياري زماني انجام شود كه 20 درصد غلاف‌هاي ساقه اصلي قهوه‌اي شدهاند .

 

کود دهی

كلزا نياز فراواني به ازت دارد و استفاده از كود ازته براي افزايش عملكرد ضروري است،
كلزاي پاييزه 70 كيلوگرم ازت از خاك جذب مي كند، يك تن دانه برداشت شده كلزا با 42 درصد روغن و 38 درصد پروتئين در كنجاله، محتوي 35 كيلوگرم ازت است، كود مورد نياز كلزا براي دستيابي به عملكردي مطلوب، از 50 كيلوگرم ازت در هكتار تا 240 كيلوگرم متفاوت است. به طور كلي 300 كيلوگرم در هكتار كود ازته در هر هكتار كشت كلزا نياز مي باشد، كه اين ميزان ازت به صورت يك سوم در هنگام كاشت (ازت پايه) و دوسوم در دو مرحله از رشد به صورت سرك مصرف مي شود.

 

آفات

سوسك منداب 

از آفات مهم كلزا در مرحله روزت و قبل از آن ميباشد كه با تغذيه از برگ هاي گياه، باعث كاهش مقاومت به سرما و در نهايت افت عملكرد گياه مي‌شود. براي مبارزه با اين آفت از سم هاي فوزالون  (3-2 ليتر در هكتار)، ديازينون (5/1 1 ليتر در هكتار) و اكامت ( 2-5/1 ليتر در هكتار) استفاده مي‌شود.

 

بیماری ها

ساق سياه

به وسيله بذر آلوده يا اسپورهاي قارچ برگ‌ها آلوده مي‌شوند و روي آنها نقاطي به رنگ سبز روشن ديده مي‌شود كه بعداً نازك و چرمي مي‌گردند.

به صورت شانكر (زخم)هايي روي ساقه نمايان مي‌شود. زمان بروز آلودگي ساقه، نيمه دوم بهار (مرحله گلدهي گياهان) است.

کنترل

1-شخم مزارع آلوده به بقاياي بيماري كلزا

2-تناوب حداقل چهار ساله

3-استفاده از بذور ضدعفوني شده و ماشين آلات تميز

 

برداشت کلزا

در برداشت مستقيم، وقتي 90 85 درصد دانه‌هاي غلاف هاي ساقه اصلي و شاخه هاي اوليه به رنگ قهوهاي روشن يا تيره متمايل شدند، ميتوان محصول را با كمباين برداشت نمود. در اين حالت، تنظيمات كمباين بايد به درستي انجام شود. هدكمباين تا حد ممكن در بالاترين سطح قرار گيرد، به طوري كه غلاف هاي كلزا را از پشت به داخل كمباين هدايت كند . سرعت هد تقريباً 15 درصد بيشتر از سرعت حركت كمباين باشد. همچنين ارتفاع هليس از كف پلات ‌فرم 20-12 ميلي متر و فواصل در طرفين كاملاً يكسان باشد. دور استوانه كوبنده نيز  620-580 دور در دقيقه تنظيم گردد.