یونجه

اصولا یونجه گیاهی است بومی نواحی گرمسیر که به خشکی مقاوم می باشد، ولی در هرگونه آب و هوایی نیز رشد و به انواع زمین ها عادت می نماید. البته کشت آن در خاک های حاصلخیز و مناسب بهترین عملکرد را دارد و در زمین های شنی و هوای سرد محصول چندان مناسبی ندارد

مقدمه

اصولا یونجه گیاهی است بومی نواحی گرمسیر که به خشکی مقاوم می باشد، ولی در هرگونه آب و هوایی نیز رشد و به انواع زمین ها عادت می نماید. البته کشت آن در خاک های حاصلخیز و مناسب بهترین عملکرد را دارد و در زمین های شنی و هوای سرد محصول چندان مناسبی ندارد.

یونجه به علت غنی بودن از نظر پروتئین، کلسیم و ویتامین و به دلیل خوش خوراک بودن و درصد کم سلولز، در ردیف بهترین گیاهان علوفه­ای قرار گرفته است. ارزش یونجه علاوه بر ذخیره نمودن مواد غذایی به خاطر تاثیر مهمی است که در اصلاح زمین زراعتی از راه تهویه زمین، تناوب، زهکشی و افزایش مواد آلی و ازت خاک دارد.

 

ارقام یونجه

در ایران کشت چند نوع یونجه رایج است که هر یک عملکرد منطقه ای مناسبی دارند و بیشتر به نام ناحیه ای که در آن کشت می گردد نامگذاری شده است. یونجه همدانی، یزدی، بغدادی، بمی، شیرازی، نیک شهری، قره یونجه و ... .

 

اصالت یونجه

دلیل نامگذاری آن این بود که در نتیجه شکست خشایارشاه در سال 479 پیش از میلاد و عقب نشینی ارتش ماد از خاک یونان، یونانی ها برای اولین بار بقایای یونجه زارهایی را که مهاجمین مال اندیش در پشت سنگرهایشان جهت تغذیه اسب های ارابه کش، شترها، حیوانات اهلی و خانگی کاشته بودند، مشاهده کردند و این گیاه را به مناسبت این که به مادها تعلق داشت مدیک (Medic) نامیدند و این واژه سپس در ادبیات لاتین به مدیکا و در مجموعه لغات و اصطلاحات علمی گیاه شناسی به مدیکاگو تبدیل و به کار برده شد.

 

مشخصات ظاهری

ریشه

یونجه گیاهی است چندساله با ریشه های قوی و عمودی که به علت طویل بودن ریشه، رطوبت اعماق را جذب نموده و مدت زیادی در مقابل خشکی و گرما  مقاومت می نماید. غده های باکتری بر روی ریشه های ظریف بوجود آمده و وظیفه آن ها، تثبیت ازت هوا است. ریشه در شرایط مناسب، گاهی تا 7 متر به طور عمودی در خاک نفوذ می کند و ممکن است به 20 متر هم برسد. سرعت رشد آن زیاد و در فصل اول رویش، به 50 تا 60 سانتیمتر می رسد و پس از یک سال، تا 100 سانتیمتر رشد می کند.

ساقه

ساقه یونجه در نزدیک سطح زمین به مرور زمان ضخیم و چوبی شده و تشکیل طوقه گیاه را می دهد. ساقه هایی که از طوقه خارج می شوند، بین 5 تا 25 عدد هستند. مقطع ساقه معمولا مربعی بوده و ساقه ها سبز و پوشیده از کرک­های نرم می باشند. ساقه ها دارای مغز زیاد و ارزش غذایی بالایی می باشند.

برگ

برگ یونجه به صورت برگ های سه برچه ای در روی ساقه به طور متناوب قرار گرفته و تخم مرغی شکل اند و دو برگچه طرفین، بدون دمبرگ و وسطی، دمبرگ کوتاهی دارد. برگ ها از نظر پروتئین غنی تر از سایر قسمت های گیاه می باشند و حدود 50 درصد وزن گیاه را  تشکیل می دهند.

گل آذین

گل آذین یونجه به صورت یک خوشة مرکب از محل محور برگ خارج می شود و دارای یک دمگل به بلندی دمبرگ برگ مرکب، یا کمی بلندتر از آن است.

دانه

میوه یونجه دارای چند بذر است؛ بذرها، سطحی نسبتاً صاف دارند و شکل آنها کم و بیش قلوه ای مانند و تا حدودی منقاردار است. رنگ آنها زرد و یا قهوه ای روشن است. یک کیلو بذر یونجه حدود 480000 دانه را شامل میشود و معمولا وزن هزار دانه آن 2 گرم می باشد.

 

آب و هوا

بهترین شرایط آب و هوایی برای یونجه آب و هوای گرم با رطوبت نسبتا کم محیط می باشند که البته خاک باید رطوبت کافی داشته باشد و بیشترین محصول در نواحی آبیاری شده گرم و خشک بدست می آید.

یونجه در خاک های بیش از حد مرطوب عملکرد خوبی ندارد. زیرا یونجه گیاهی است که ریشه آن به اکسیژن زیاد در خاک احتیاج دارد. و خاکی که در آن تهویه صورت نمی گیرد و خلل و فرج عاری از اکسیژن است، برای آن مناسب نیست.

خاک های لیمونی حاصلخیز با تحت الارض قابل نفوذ بهترین خاک برای کشت یونجه می باشد.

 

انتخاب رقم

با توجه به اقلیم و مناطق مورد نظر و همچنین توجه به نوع کشت ( آبی یا دیم )، ارقام مناسب انتخاب می شوند.

 

انتخاب زمین

با توجه به اینکه یونجه به مدت چند سال زمین را اشغال می کند، آماده کردن زمین برای کشت آن اهمیت زیادی دارد. زمین برای کشت یونجه باید فشرده، یکنواخت، نسبتا مرطوب و بدون علف هرز باشد. زمینی که برای زراعت یونجه انتخاب می شود، باید حاصلخیز شنی رسی یا رسی شنی، عاری از علف هرز ، مسطح با شیب مناسب برای آبیاری بوده و بالاخره تهویه در آن به آسانی انجام شود. باید در نظر داشت که خاک مسطح مزرعه به میزان مناسب دارای مواد آلی باشد تا زمین سله نبندد. کود آلی را در پاییز یا پیش از بذر کاری یا به هنگام آن، به طور یکنواخت بر سطح مزرعه پخش و با شخم، با خاک مخلوط نمایند.

 

آبیاری

پس از بذر پاشی، باید مزرعه آبیاری شود. برای جلوگیری از سله بستن، در صورت امکان سله شکنی شود یا پس از 3روز مجددا آبیاری گردد تا بذوری که در سطح زمین باقی مانده، به خاک بچسبد و با وجود رطوبت کافی بذور جوانه بزنند. در مناطق گرم گاهی آبیاری سوم نیز برای بهتر سبز شدن بذر، ضروری است که فاصله آن 4 تا 6 روز بعد از آبیاری دوم است. میزان آب مورد نیاز یونجه و دفعات آبیاری آن به عمق و ساختمان خاک، میزان بارندگی، حرارت محیط وزش باد و تعداد چین یونجه بستگی دارد که در مناطق گرم آب بیشتر و دفعات زیادتری لازم است.

 

کود دهی

یک تن یونجه خشک 5/4 کیلو فسفر،20 کیلو پتاسیم، 5/13 کیلوگرم کلسیم و 3/2 کیلو گوگرد و مقداری از عناصر دیگر را از خاک جذب می کند. اضافه کردن کود در موقع کاشت باعث پاگیری گیاه می شود.

پخش کود دامی به میزان 30 تا 40 تن در هکتار باعث بهبود ساختمان خاک و پوک شدن زمین می شود. کود دامی باید پوسیده و عاری از تخم علف های هرز باشد و بهتر است آن را همراه با شخم عمیق و در اواخر پاییز به زمین داد تا پوسیده تر شود. کودهای دامی را می توان به صورت سرک، به خصوص قبل از سرما و یخبندان و برای جلوگیری از آسیب سرما به یونجه داد.

 

آفات

سرخرطومی برگ یونجه

الف)مبارزه زراعی

 برای مبارزه زراعی میتوان چین اول یونجه را به جلو انداخت. در نتیجه این عمل، تعداد زیادی لارو كه هنوز كامل نشده‌اند از بین خواهند رفت.

ب)مبارزه شیمیایی

1.اكامت (اتریمفوس): امولسیون۵۰ درصد به میزان یك لیتر در هكتار

2.فوزالن (زولن): امولسیون ۳۵ درصد به میزان ۵/۲ لیتر در هكتار

 

بیماری ها

لکه قهوه ای برگ یونجه

بهترین مشخصه بیماری، ظهور لکه های کوچک و گرد قهوه­ای تا سیاه رنگ بر روی گیاهچه هاست.

کنترل

  • استفاده از ارقام مقاوم

  •  برداشت زود هنگام یونجه

  •  در صورت آلودگی شدید از مانب 2 و wp80% در هزار استفاده می کنیم

 

برداشت یونجه

بهترین زمان برداشت یونجه بستگی به نوع استفاده از آن دارد. اگر هدف، تولید یونجه خشک با کیفیت بالاست (برای گاوهای شیری) بایستی یونجه در مرحله غنچه  یا زودتر (هر 23 روز یا کمتر ) برداشت شود. اگر یونجه برای تغذیه گوساله که نیاز به یونجه با کیفیت بالا دارد، استفاده شود، بهتر است زمانی که 25 تا 50 درصد گل ها ظاهر شدند (35-42 روزگی) برداشت شود؛ در این صورت بیشترین عملکرد و سود بری را خواهد داشت.