طیور و دام

اهمیت بز مرخز

بز مرخز

اهمیت بز مرخز

بعد از پشم از ميان الياف دامي توليد شده در جهان، موهر در رتبه دوم قرار گرفته است. الياف موهر توسط بز آنقوره كه در ايران بز مرخز نام دارد توليد می گردد. بزهاي آنقوره حيوانات چند منظوره اي می‌باشند. به طور مثال دركشور تركيه از موهر، گوشت و شير توليدي آنها كسب درآمد می شود. موهر اليافي می‌باشد، لطيف و براق كه به علت استحكام، قابليت ارتجاع، غير قابل اشتعال بودن، جذب سريع رطوبت و دير از دست دادن آب، كمتر چروك شدن، براقيت، طول مناسب، جذب كامل رنگ و ثبات رنگ آن كاربردهاي وسيعي پيدا كرده است.

اندازه بدن و سرعت رشد در بزهاي توليدكننده موهر و كشمير، نه تنها از نظر الياف بلكه از نظر توليد گوشت نیز اهمیت دارد و موثر است.

پراکنش جغرافیایی

براساس مطالعات مشخص شده است، كه اين نژاد قبلا در جنوب غربي استان آذربايجان غربي، بخش هاي غربي استان كردستان و شمال غربي استان كرمانشاه حضور داشته است. اما در حال حاضر فقط در تعدادي از روستاهاي جنوب غربي استان آذربايجان غربي و به خصوص بخش هاي آلوت و آرمرده شهرستان بانه استان كردستان پراكنده می‌باشد. طبق بررسی های مختلف در سال های متعددی نشان از كاهش تعداد اين نوع از بز داشته است.

  • طبق برآورد سازمان جهاد سازندگي در سال ۱۳۷۵ نشان داد كه جمعيت بز مرخز در سه استان مذكور بالغ بر ۲۲۰۰۰ رأس و در منطقه بانه ۱۵۳۸۷ رأس بوده است.
  • بر اساس  گزارش  كارشناسان  امور  دام  شهرستان بانه، جمعيت  اين نژاد در سال ۱۳۸۴ در حدود ۵۰۰۰ رأس و روند كاهشی آن همچنان ادامه داشته.
  • در چند سال اخير جمعيت این نوع بز به شدت كاهش يافته، به طوری كه در سال ۱۳۹۲، ۱۶۶۹ راس و در سال ۱۳۹۵، ۸۰۴ راس بز در زيستگاه آن شمارش شده اند.

خصوصیات بز مرخز

مـرخـز تنها نژاد بز تك پوششي كشور و مولد اليافی براق، ظريف و نرم با نام محلي (مه ره ز) كه فقط توسط اين نژاد توليد مي گردد. گسترش الياف در اين نژاد قابل توجه می باشد زیرا كه زير گردن، زير شكم و دست و پاها نيز پوشيده از الياف است. از ويژگي هاي برجسته الياف بز مرخز خاصيت ضد سرطان پوست می‌باشد. چون الياف آن از اشعه ماوراء بنفش خورشيد جلوگيری می كند و همچنين خواص عايق بندي مناسبي در برابر هواي سرد و گرم از خود نشان مي دهد.

بز مرخز محلی حیوانی چابک و زرنگ می‌باشد، با بدنی جمع و جور و جثه نسبتاً کوچک که برای پرورش در مناطق کوهستانی مناسب است. سر متوسط حدقه برجسته گوش های نسبتاً بلند و آویزان و پاهای کوتاه و قوی دارند. در نرها شاخ طویل و پیچیده و در ماده‌ها کوتاه با پیچش ملایم و به شکل‌های متفاوت مشاهده می‌شود.

 

بز مرخز بز مرخز بز مرخز بز مرخز بز مرخز بز مرخز

اهمیت توليد

هدف اصلي از پرورش بز مرخز به ترتيب اهمیت عبارت است از:

  • تولید الیاف
  • تولید گوشت

الياف توليدي به رنگ هاي سفيد، طيف هاي مختلف رنگ قهوه اي خاكستري و سياه مشاهده می‌شود. بزها بيشتر قهوه اي رنگ بوده و الياف خاكستري و سياه بیشتر مورد پسند می باشد و ارزش زیادتری دارد. توليد گوشت هم نيز يكی از اهداف اصلی پرورش بز مرخز است.

 

میانگین

 

وزن (کیلوگرم)

 

ردیف

 

۲/۱۶

 

وزن تولد

۱

 

۱۴/۱۱

 

وزن سه ماهگي

 

۲

 

۱۶/۳۷

 

وزن شش ماهگي

 

۳

 

۲۵/۲۷

 

وزن يك سالگي

۴

فرآوری الیاف

الياف توليدي پس از فرآوري در كارگاه هاي محلي واقع در شهرها و روستاهاي منطقه به نخ تبديل می‌شود و نخ حاصله به دستكش، جوراب، كاله، پارچه هاي نواري و ساير محصولات تبديل می‌گردد. پارچه هاي نواري به عرض ۱۰-۱۵ سانتي متر و به طول ۳۰-۴۰ متر تهيه می‌شود. و از بهم دوختن آن ها لباس كردي تهيه مي گردد كه بسيار گران قيمت می‌شود.

ضايعات حاصل از فرآوري نيز مورد استفاده قرار گرفته، و از آن ها محصولاتی تهیه می گردد. ميزان توليد الياف در محل پرورش براي بزغاله ها در حدود ۰/۵ كيلوگرم، بزهاي ماده بالغ  ۱-۰/۵ کیلوگرم و بزهای نر بالغ  ۱-۱/۵ کیلوگرم می‌باشد.

 

میانگین

 

واحد

 

صفت

 

ردیف

 

28 – 32

 

ميكرون

 

قطر

۱

 

14 – 16

 

سانتي متر

 

طول دسته الياف

۲

 

92 – 94

 

درصد

 

الياف حقيقي

۳

 

3 – 5

 

درصد

 

الياف مدواليي

۴

 

2- 4

 

درصد

 

الياف كمپ

۵

 

700- 1000

 

گرم

 

وزن بيده

۶

blank

مهمترین موانع تولید و پرورش بز مرخز

در ده سال اخير جمعيت بز مرخز در استان كردستان تقريباً ۷۰ درصد كاهش يافته است. و به كمتر از ۸۰۰ رأس رسيده است. شواهد نشان مي دهد اين روند كاهش جمعيت ادامه يافته و اين نژاد در معرض نابودي و انقراض قرار گرفته است. دلایل مختلفی براي كاهش انگيزه هاي اقتصادي، اجتماعي پرورش دهندگان وجود دارند، كه مهمترین آن ها عبارتند از:

  • عدم حمايت دولت از توليد الياف طبيعي دامي
  • اجراي طرح نگهداری از جنگل و برهم زدن سيستم بهره برداري موجود
  • جايگزيني الياف مصنوعي (با قيمت كمتر و تنوع محصولات)
  • جايگزيني بز مويي (با توليد گوشت و شير بيشتر)
  • مشکلات فروش و بازاريابي الياف توليدي (با سنتي ماندن صنايع فرآوري)
  • وجود مشاغل كاذب با درآمد بيشتر در منطقه تولید

برگ بلوط منبع اصلی تغذیه بز مرخر در شهرستان بانه می‌باشد.

منبع

رحمن ابن عباسی، حميدرضا بهمنی و صالح صالحی. بــز مـرخـز. آموزش كشاورزی. ۱۴۰۰.

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%B2_%D9%85%D8%B1%D8%AE%D8%B2_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *