آفت مهم لوبیا

آفت لوبیا یکی از مشکلات تولید این محصول می باشد. که مهم ترین این آفات کنه تارتن دولکه ای (کنه تارعنکبوتی) می‌باشد که خسارات زیادی وارد می کند.

آفت مهم لوبیا

حبوبات بعد از غلات، مهم‌ترین منبع غذایی جهان می‌باشد. و از بین حبوبات، لوبیا جزو حبوبات مهم جهان به حساب می آید. لوبیا در ایران نیز یکی از حبوبات مهم می‌باشد. که بیشترین سطح زیر کشت لوبیا در ایران مربوط به ارقام نوع چیتی است. استان های فارس، لرستان، خوزستان، زنجان و مرکزی به ترتیب از بالاترین سطح زیر کاشت و برداشت برخوردار بوده اند. در این حین آفت لوبیا یکی از مشکلات تولید این محصول می باشد. که نداشتن اطلاعات و مبارزه نکردن با آن ها ، میزان خسارت را زیادتر می کند.

در طی رشد لوبیا آفات متعددی نظیر تریپس، زنجرک، کرم پیله خوار، شته، مگس لوبیا و کنه تارتن دولکه ای (دو نقطه ای) به محصول حمله می کنند. که مهم ترین این آفات کنه تارتن دولکه ای می‌باشد که خسارات زیادی وارد می کند.

مهم ترین آفاتی که بر عملکرد لوبیا در ایران تأثیرمی گذارند عبارت اند از تریپس توتون، مگس های سفید و زنجرک (ابتدای شروع فصل زراعی)، و کنه تارتن دولکه ای، شته سیاه باقلا مگس لوبیا، پیله خوارها و طوقه برها (اواسط فصل زراعی). البته به غیر از کنه تارتن دولکه ای خسارت سایر آفات اغلب به سطح زیان اقتصادی نمی رسد.

کنه تارتن دولکه ای (کنه تارعنکبوتی)

کنه تارتن دولکه ای Tetranychus urticae در سطح وسیعی از کشور پراکنده می‌باشد. این نوع کنه دامنه میزبانی وسیعی دارد. از کشت زراعی شامل ارقام مختلف لوبیا، سویا، خربزه، هندوانه، خیار، بادمجان، گوجه فرنگی، پنبه، ذرت، و ذرت خوشه ای و محصولات باغی مانند درختان میوه دانه دار (سیب)، هسته دار (گیلاس، آلبالو، آلو) و گردو گرفته تا گیاهان گلخانه ای (گیاهان زینتی رز، میخک، و ژربرا) و صیفی جات گلخانه ای و گیاهان غیرمثمر (سرو خمرهای) و علف های هرز. فعالیت کنه تار عنکبوتی روی بالغ بر ۲۰۰ گونه گیاهی ثبت شده است.

مشخصات ظاهری

کنه تارتن دولکه ای یا کنه تارتن بسیار کوچک و به زحمت با چشم غیرمسلح قابل دیدن است. همچنین تحت تأثیر میزبان و شرایط رشدی به رنگ های مختلفی از سبز تا قرمز مشاهده می شود. تخم کنه کروی شکل و مانند دانه مروارید می‌باشد. این کنه در مراحل فعال ۴ جفت پا دارد و اندازه بدن کنه نر حدود دو سوم اندازه بدن ماده می‌باشد، به جز مرحله لاروی که ۳ جفت پا دارد.

آفت لوبیا آفت لوبیا آفت لوبیا

آفت لوبیا آفت لوبیا آفت لوبیا

آفت لوبیا آفت لوبیا

میزان خسارت

میزان خسارت این آفت به مراحل رشدی کشت لوبیا بستگی داشته و تحت تأثیر میانگین و دوره ماندگاری دمای بالا در کشت های لوبیا می باشد. بنابراین تا الان خسارت معینی برای مراحل رشدی گزارش نشده است. ولی یقینا کنترل نکردن این آفت می تواند باعث از بین رفتن کامل محصول شود. عمده فعالیت خسارت زای این کنه در کشت های لوبیا کاری در استان های فارس، چهارمحال و بختیاری، لرستان، زنجان و مرکزی می‌باشد. و احتمالا در سایر مناطق لوبیا خیز کشور نیز پراکنده است.

نحوه خسارت

فعالیت این آفت در مزارع لوبیا که دائماً تحت کشت قرار دارند. با افزایش تدریجی میانگین دما به بیش از ۱۵ درجه سانتی گراد، جمعیت کنه های تارتن ماده بالغ از حالت زمستان گذرانی که به رنگ نارنجی و در لایه های سطحی خاک تا عمق ۱۰ سانتی قرار دارند، خارج می شود. جمعیت کنه ها در صورت فقدان بوته های کشت لوبیا برای بقا ازعلف های هرز پهن برگ تغذیه می کنند. و آلودگی در این مزارع تقریباً در سطح مزرعه دیده می شود.. جمعیت کنه های تارتن که از میزبان های آلوده و توسط باد منتقل می شوند، معمولا روی بوته های حاشیه مزارع قابل مشاهده می باشد.

این کنه ها با تغذیه از برگ باعث ایجاد عالئم سوزنی زرد رنگ و در نهایت لکه های زرد رنگ در برگ می شوند. با افزایش جمعیت کنه، انبوه تارهای تنیده شده در اطراف برگ و سایر اندام های گیاهی لوبیا مشاهده می گردد. تارهای تنیده شده علاوه بر ممانعت از دستیابی دشمنان طبیعی به گیاه، باعث کاهش منابع غذایی لازم برای جمعیت کنه های تارتن شده. و با تجمع جمعیت در قسمت انتهایی ساقه و برگ، شرایط برای انتقال آن ها توسط باد به گیاهان جدید فراهم می گردد.

برگ های آسیب دیده به رنگ قهوه ای دیده می شوند و به طور کامل خشک می شوند. کنه های تارتن در مراحل رشدی خود استراحت و پوست اندازی می کنند. که شدت پوسته های سفید رنگ در سطح زیرین برگ نشانه ی نسل های متعدد کنه می باشد.

آفت لوبیا آفت لوبیا

  آفت لوبیا  

آفت لوبیا آفت لوبیا

Tetranychus urticae Tetranychus urticae

آفت لوبیا

کنترل و مدیریت آفت

  • کاشت ارقام مقاوم یا متحمل مانند برخی ارقام لوبیا سفید و لوبیا قرمز که نسبت به ارقام لوبیا چیتی خسارت کم تری می بینند. ارقام کوشا، غفار و تالش جز ارقام متحمل به کنه گزارش شده اند.
  • با شخم زدن و آفتاب دهی حداقل ۱۰ سانتی متر خاک مزارع لوبیا پس از برداشت محصول، بخش عمده ای از جمعیت زمستان گذران کنه ماده بالغ در معرض تابش خورشید و سرمای زمستانه قرار می گیرد و از بین می روند.
  • در مزارع لوبیا که از آبیاری بارانی استفاده می شود، فعالیت کنه های تارتن به طور کامل کنترل می شود و جلوی خسارت گرفته می شود

  • آبیاری کرتی و خطی در فواصل زمانی مورد نیاز گیاه تا اندازه ای در افزایش جمعیت کنه های تارتن اثرگذار می‌باشد، ولی مانع خسارت اقتصادی آن ها نمی شود.
  • وجین علف های هرز پهن برگ مانند پنیرک، تاج خروس، پیچک، علف شبدر سفید و... که اغلب قبل از کشت لوبیا منبع غذایی کنه های تارتن به حساب می آیند. باعث کنترل و تعدیل جمعیت کنه می شود.
  • کنترل بیولوژیک: بسیاری از دشمنان کنه های تارتن در مزارع لوبیا مشاهده می شوند و برخی مانند گونه کنه شکارگر Phytoseiulus persimilis. سنک های شکارگر Orius albidipennis و کفشدوزک کنه خور Stethorus gilvifrons. و برخی تریپس های شکارگر از این نوع کنه تغذیه می کنند. ولی رهاسازی این شکارگر در مناطق خشک و گرم اثربخش نمی‌باشد.
  • استفاده از سموم اختصاصی کنه کش ها با غلظت مؤثر، رعایت تناوب مصرف و جلوگیری از ایجاد مقاومت، باعث کاهش باقی مانده سموم می گردد. استفاده از کنه کشهای گروه ترکیبات جدید مانند کنه کش و حشره کش ابرون در کنترل کنه تارتن دولکه ای صیفی جات مزرعه ای (خیار، خربزه و هندوانه) در نقاط مختلف کشور درصورتی که زمان محلول پاشی جمعیت کنه ها ۳ تا ۵ کنه تارتن در ۳۰ درصد نمونه برگ ها باشد، می تواند جمعیت کنه های تارتن را به خوبی کنترل کند.
  • استفاده از مایع صابون ۱/۵ درصد در آب، استفاده از کنه کش های دارای پایه گیاهی بایومایت، جی سی مایت، فرمولاسیون چریش ۱/۸ درصد ای سی ایران برای کنترل تارتن مزرعه.

منبع

نوح شهرآیین، تبسم قطبی، نادر آزادبخت، مسعود اربابی، فاطمه شفقی و سیدکریم موسوی. گیاه پزشکی لوبیا. نشرآموزش (مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی)، موسسه تحقیقات گیاهپزشکی. ۱۳۹۸.

https://www.cabi.org/isc/datasheet/53366

 

 


منبع : نشرآموزش (مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی)، موسسه تحقیقات گیاهپزشکی
تاریخ مطلب : ۱۴۰۰/۰۴/۱۵