×

شناسایی و کنترل آفات مهم برنج

امدادکشاورز
17 اسفند 1399
زمان مطالعه را وارد کنید دقیقه زمان برای مطالعه
آفات مهم برنج

شناسایی و کنترل آفات مهم برنج

برنج یکی از مهم‌ترین غلات و اقلام غذایی جهان است. نیمی از جمعیت جهان، به برنج به عنوان یک غذای اصلی وابسته هستند. برنج از مهم‌ترین غذای اصلی مردم کشور ایران محسوب می‌شود و از نظر اهمیت بعد از گندم در مرحله دوم قرار دارد. آفات مهم برنج  در درجه اول که به گیاه خسارت وارد می‌کنند، باعث کاهش کمی و کیفی محصول می‌گردند. در استان‌های شمالی کشور، مهمترین و اصلی‌ترین آفتی که به برنج آسیب می‌رساند و همه ساله باعث کاهش محصول به مقدار زیاد می‌گردد،کرم ساقه خوار برنج است.

کرم ساقه خوار برنج

کرم ساقه خوار برنج(chilo suppressalis)  یکی از آفات مهم برنج که اولین بار در سال ۱۸۶۳ در دنیا شناخته شد. این آفت در ایران نیز اولین بار در شهریور ماه ۱۳۵۱ در مزارع تنکابن (شهسوار) و رامسر طغیان کرد. پس از ورود این آفت کارشناسان کشاورزی کوشش‌های زیادی را جهت کنترل آن انجام دادند تا مانع انتقال آن به مناطق دیگر گردد، اما متأسفانه نتیجه مثبتی بدست نیامد.

شکل شناسی

پروانه های ماده به رنگ زرد روشن و یا قهوه ای روشن و رنگ پروانه های نر مایل به خاکستری و کمی تیره است. ماده ها درشت تر از نرها هستند. بالهای جلویی شب پره ها دارای چند لکه نقره ای و یک ردیف لکه های سیاه قابل مشاهده است. اندازه شب پره ماده با بال باز ۲۵ تا ۳۵ میلی متر است. و افراد نر کمی کوچکتر از ماده ها و ۲۰ تا ۳۰ میلی متر هستند.

تخم ها در دو یا چند ردیف به رنگ زرد روشن روی برگها و در امتداد رگبرگها و یا روی غلاف ها قرار می‌گیرند. تخم ها با افزایش سن سیاه می‌شـوند در ایـن موقـع اسـت کـه لارو پوسته تخم را سوراخ نموده و از آن خارج می‌شود. لاروهـای نـوزاد خـارج شـده از تخـم دارای سـر بزرگ و بـه رنگ قهوه ای روشن می‌باشند. شفیره‌های این آفت داخل ساقه ابتدا به رنگ قهوه ای روشن و سپس به رنگ قهوه ای تیره در می‌آیند.

 

آفات مهم برنج کرم ساقه خوار برنج آفات مهم برنج

 

خسارت کرم ساقه خوار برنج

بیشترین خسارت این آفت مربوط به مرحله لاروی است که از ساقه های برنج تغذیه می‌کند. لارو ساقه خوار نواری برنج در دو مرحله به بوته های برنج حمله می‌کند. در مرحله اول لاروها است و به بوته ها و ساقه های جوان حمله می‌کند و به تدریج بوته‌ها زرد و کم کم خشک می‌شوند. که ممکن است باعث مرگ جوانه مرکزی ‌شود. البته ممکن است برخی ارقام برنج این آسیب ها را ترمیم کنند. این خسارت همزمان با مرحله رویشی گیاه برنج و در اواسط خرداد ماه اتفاق می‌افتد. فعالیت شب پره‌های نسل اول تا اوایل خرداد ماه طول می‌کشد. تعداد شب پره‌های پروانه تا اواخر خرداد کاهش می‌یابد.

خسارت در مرحله دوم در زمان ظهور شب پره های نسل دوم است که از دهه اول تیرماه شروع می‌شود. فعالیت لاروهای ایـن نـسل مـصادف بـا تـشکیل خوشه‌های اولیه و گل دادن گیاه برنج بـوده بـه طـوری کـه در اثـر حمله لاروها به گیاه، دانه‌هادرخوشه سفت نشده و منجر به خـشک  و پوک شدن دانه های بـرنج مـی شـود که به آن خوشه های سفید  شده می‌نامند. در ارقام پر محصول که دوره رشد طولانی تری دارند نسل سوم هم وجود دارد.

این آفت زمستان را به صورت لاروهای کامـل داخـل بقایـای برنج و داخل ساقه های بعضی از علف‌های هـرز موجـود داخـل و اطراف مزرعه بسر می‌برند. با گرم شدن هوا در فروردین مـاه لاروهـای داخـل سـاقه برنج و یا علف های هرز به شفیره تبدیل می شوند. اواخر فـروردین یا اوائل اردیبهشت حشرات کامل ظـاهر مـی شـوند. فعالیت شب پره ها همزمان با خزانه گیری و انتقال نشا شروع می‌شود. اوج تخم گذاری نسل اول نیمه اول خرداد ماه است.

 

کرم ساقه خوار برنج کرم ساقه خوار برنج کرم ساقه خوار برنج

کرم‌ ساقه‌خوار در سال، ۲ تا ۳ نسل دارد.

علایم و نشانه های آلودگی کرم ساقه خوار برنج

  • بوته ها و ساقه های جوان زرد و خشک می شوند. این اتفاق معمولا در اواخ خرداد رخ می دهد و بوته های آسیب دیده با ایجاد جوانه های جدید خودشان را ترمیم می کنند. میزان این ترمیم در ارقام پرمحصول بسیار بیشتر از ارقام کم محصول می‌باشد
  • در اوایل تیرماه که مرحله خوشه دهی است، لاروها به گیاه حمله می کنند و دانه های برنج خشک و پوک می شوند. این خوشه ها سفید می شوند که اصطلاحا به آنها white heads می گویند. تشخیص این خوشه های سرسفید در شالیزار بسیار راحت می باشد و از رایج ترین نشانه های حمله این آفت است.
  • سوراخ های ریزی بر روی ساقه ها قابل مشاهده می شود
  • مواد چربی و یا مدفوع حشره در داخل ساقه های آسیب دیده می‌شود.

کنترل و مبارزه کرم ساقه خوار برنج

کنترل مکانیکی و فیزیکی:

  • بعد از برداشت محصول، ساقه های برنج باقی مانده را شخم بزنید.
  • خزانه را به صورت مرتب کنترل کنید و اگر تخم ساقه خوار برنج را بر روی گیاهی دیدید سریعا آن را از خرانه خارج کنید و نشاء نکنید.
  • در مرحله وجین، در صورت مشاهده بوته ها و پنجه های آلوده در زمین آنها را خارج کنید.
  • کود ازته را به یکباره به زمین ندهید. آن را در ۳ مرحله تقسیم کنید. یکباره دادن کود ازته به زمین موجب می شود رشد گیاه افزایش یابند و در نتیجه بافت های نرم و قابل نفوذ آن بیشتر شوند و کرم ساقه خوار به راحتی بتواند در گیاه نفوذ کند.
  • رعایت تاریخ کشت
  • کاشت همزمان مزارع برنج
  • کاشت ارقام زودرس و میان رس
  • مدیریت ساقه های بریده
  • سوزاندن کاه و کلش
  • تناوب کشت (کشت دوم)
  • نصب تله های نوری و استفاده از فرمون های جنسی
  • ارقام مقاوم

یک روش بهینه بیولوژیک برای مبارزه با کرم ساقه خوار استفاده از زنبور پارازیتوئید تریکوگراما می‌باشد..

کنترل شیمیایی

در خزانه اگر زیر پلاستیک رشد کنند امکان آلودگی کمتر است. در مزرعه همزمان با نسل اول و دوم زمانی که تعداد لارو در یک هکتار 6 تا 8 لارو باشد زمان مناسب سم پاشی است. در ارقام زودرس در زمان اوج پرواز پروانه ساقه خوار می‌توان بوسیله تله نوری شکار انجام داد.

در ارقام دیررس یا دیر کاشت از سمومی مانند دیازینون گرانوله 5 یا 10 درصد (دیازینون 10 درصد به مقدار 15 کیلوگرم در هکتار و برای نسل دوم از دیازینون گرانول 5 درصد به مقدار 30 کیلوگرم در هکتار استفاده شود). از سمومی مانند ری جنت 0.2 درصد گرانول به مقدار 20 کیلوگرم در هکتار هم می‌توان استفاده کرد. سم فنیتروتیون به میزان ۱/۵ لیتر در هکتار. سم کارتاپ، این سم بصورت گرانول 4% بوده و مقدار مصرف آن 30 کیلوگرم در هکتار و 5-4 روز قبل از نشاء برنج است

کرم سبز برگخوار برنج

کرم برگخوار سبز Naranga  aenescens یکی از آفات مهم برنج در  مناطق معتدله است، که نیز با نارانگا می‌شناسند.  در بسیاری  از  کشورهای  آسیایی  از  جمله  ژاپن،  فیلیپین،  ویتنام،  چین  وهندوستان  انتشار  دارد.

شکل شناسی

شب پره های ماده بـه رنـگ زرد مایـل بـه نـارنجی مـی‌باشـند. بالهای جلویی در هر دو جنس با نوارهای قرمز تا مایل به قهوه ای مورب قابل مشاهده است. تخم های  این  حشره  کروی  و  دارای  شیارهای  عمودی  منظم است.  که  اغلب در  دو  ردیف  موازی  درکنار هم روی برگ قرار داده می شوند.

تخم های این حشره کروی و دارای شیارهای عمودی منظم هست، که اغلب در دو ردیف موازی درکنار هم روی برگ قرار داده می شوند.

رنگ  عمومی  بدن  لارو  به  رنگ  سبز  و  سر  آن  سبز  مایل  به  زرد  است. بدن  لارو دارای  دو  نوار سفید رنگ در قسمت پهلویی و نوارهای روشن در طول بدن و بخش پشتی می‌باشد لاروها در هنگام راه رفتن در سطح برگ حرکات موجی داشته و  به  همین  دلیل  آن ها  را  به  لاروهای  وجبی می‌شناسند. کرم سبز برگخوار برنج ۵ سن لاروی دارد. دوره ی لاروی ۱۸ تا ۲۵ روز طول می کشد.

شفیره های  به  رنگ  سبز  روشن  و  به تدریج  به رنگ  قهوه‌‍ای  روشن  می‌شوند.

کرم سبز برگخوار برنج کرم سبز برگخوار برنج

 

زیست شناسی

این آفت زمستان را به صورت شفیره در بین برگ ها و ساقه های باقی مانده در زمین می‌گذراند. همچنین روی  بقایای  بوته های  برنج  روی  خاک  مزرعه  می گذارند.

این حشره در سال ۳ تا ۴ نسل دارند.

پرواز پروانه های نسل اول معمـولاً در فـروردین مـاه اتفاق می‌افتد. پرواز پروانه های نسل دوم آفت از اوایل خرداد ماه و در اواخر همین ماه به حداکثر خود می‌رسـند . پروانـه هـای نـسل سـوم نیـز از اوایل تیـر مـاه و همزمـان بـا شـروع نـسل دوم کـرم ساقه خوار نواری بـرنج قابـل مـشاهده اسـت. در اواخـر تیـر مـاه و گاهی اوایل مرداد ماه به حداکثر تراکم خود مـی‌رسـند. نسل سوم همزمان با ظهور خوشه است.

خسارت و علائم آن

خسارت و اهمیت اقتصادی لاروهای (سن اول و دوم ) این آفت پس از خروج از تخـم ابتـدا از پارانشـیم بـین رگبـرگ هـا تغذیه می‌کنند. سپس از کناره‌ی برگ ها تغذیه کرده و برگ ها را به حالت کنگرهای در می آورند. در سنین بالاتر و در انبوهی بالای جمعیت لاروها خسارت شدیدتر بوده. و از دو طرف پایین کنارههای برگ تغذیـه کـرده و فقط رگبرگ اصلی آنرا باقی می گذارند، همچنین در اثـر تغذیـه لاروها باعث اختلال در فرآیند فتوسنتز می شود.

 

آفات مهم برنج

کنترل و مبارزه سبز برگخوار برنج

کنترل زراعی

  • شخم زمستانه موجب کاهش جمعیت شفیره های زمستانگذران
  • کودهای ازته، رعایت مقادیر کودهای توصـیه شـده

کنترل بیولوژیکی

یکی از دشـمنان طبیعـی کـرم سـبز بـرگ خـوار بـرنج، زنبـور پارازیتوییـد تریکوگراماTrichogramma brasicae  می باشد. همچنین از مهمترین دشمنان طبیعی کرم سبز برگخـوار بـرنج در مـزارع بـرنج سـن شـکارگر  Andralus spinidensمی باشد .

کنترل شیمیایی

از مجموعه ای از روش‌های بیولوژیک یا شیمیایی می‌توان استفاده کرد. از جمله استفاده از سموم فسفره به نسبت 1 تا 1.5 لیتر در هکتار. همچنین می‌توان از سم تری کلروفن به میزان 2/1 کیلوگرم در هکتار استفاده نمود.           

سر خرطومی برنج

سر خرطومی ریشه برنج Hydroriomus sinuaticollis یکی از آفات مهم برنج است. اولین بار در سال ۱۳۴۸ از مزارع برنج ممسنی فارس جمع‌آوری شده است. این آفت در مزارع برنج‌کاری مارژلان تاشکند، ترکنستان، افغانستان و نواحی هرات و سرابی گسترش دارد. در ایران نیز در استان‌های فارس، خوزستان، چهارمحال بختیاری و اصفهان….. مشاهده شده است.

زیست شناسی

حشره بالغ سوسکی است با بدن کشیده و بیضی، رنگ سیاه و بدن آن پوشیده از فلس ها خاکستری روشن، می‌باشد. شـاخک هـا و پنجه ها قرمز متمایل به زرد، سرکوتاه و کمـی برآمـده، خرطـوم در حشره نر کوتاه تـر از پـشت قفـسه سـینه می‌باشـد. شـاخک‌هـا باریک و نزدیـک بـه انتهـای خرطـوم بـه آن متـصل هـستند. لاروها به رنگ سـفید دارای سـر قهـوه ای روشـن و بـدون پـا می‌باشند.

 

آفات مهم برنج سر خرطومی برنج  

 

خسارت آفت سر خرطومی برنج  

این آفت زمستان را در به شکل لارو سن آخر در عمق 15 تا 30 سانتی متری خاک مزرعه می‌گذراند و در بهار بعد از شفیره شدن در اوایل خرداد ماه حشره کامل خارج می‌شود و تا اواخر تیر ماه تخمگذاری می‌کنند. حشرات ماده می‌توانند در ریشه تخم گذاری کنند. اولین نسل این حشره دراواسط مرداد ماه ظاهر می‌شود. خـسارت نـسل اول بـیش ازنـسل دوم اسـت. نسل اول همزمان با ظهور خوشه ها و نسل دوم همزمان با سفت و سخت شدن دانه ها و زمان برداشت محصول است.

لاروهای نسل دوم در مهر ماه ظاهر شده و تا اواسط مهر ماه به 25 تا 30 سانتی متری زمین حرکت کرده و تا بهار سال بعد به همان حالت در خاک می مانند. حشرات کامل شب ها از برگ و پارانـشیم بـرگ و روزهـا در پای بوته از ساقه برنج تغذیه می‌کنند. آثار خسارت روی برگ ها بصورت خطوطی زرد رنگ به اندازه 5/0 تا 1 میلی متـر مـی‌باشـد. خسارت اصلی این آفت مربوط به لاروهای آن می باشد کـه روی ریشه و داخل طوقه برنج تغذیه می‌کنند. پـس از انتقـال نشاء به زمـین اصـلی، جمعیـت سـرخرطومی در مـزارع بـرنج بـالا مــی‌رود بطوریکــه در مــرداد مــاه شــدت طغیــان آفــت شــدیدتر میگردد.

آفات مهم برنج

آفات مهم برنج

آفات مهم برنج

 

کنترل و مبارزه

کنترل زراعی

شخم زمین اصلی: شخم زمین قبل از انتقال نشاءها در اواخر خرداد ماه و در زمان شفیرگی باعث نابودی تعدادی از آنها می شود.

تناوب زراعی

آیش قرار دادن شالیزار

شخم پس از برداشت

کنترل شیمیایی

استفاده از سم تیودان به نسبت ۲ در ۱۰۰۰

زنجرک سبز برنج

زنجرک سبز برنج  Cicadella viridis L یکی از آفات مهم برنج در شمال کشور می‌باشد.

زیست شناسی

 حشره کامل نر زنجرک به اندازه 5 تا 7 میلی متر و ماده ها 7 تـا 9 میلی متر، بدن باریک و کشیده، و به رنگ عمومی سبز می باشد. زنجرک برنج زمستان را بصورت تخـم زیـر پوسـت درختـان اطراف مزارع برنج در جاهای مرطـوب می‌گذرانند. ایـن حـشره تخمهای خود را بصورت گروهی و دسته جمعی در سطح داخلـی غلاف برگ قرار می دهـد .

زنجرک سبز برنج زنجرک سبز برنج

خسارت آفت

این حـشره بـا فـرو بـردن خرطـوم خـود در  بافت گیـاه (آونـد آبکش) از شیره گیاهی تغذیه می‌کنند و نیز با ترشح و تزریق مواد سـمی موجـب اختلالات فیزیولـوژی گیـاه می‌شوند. برگهای مبـتلا ابتـدا بـصورت لکـه هـای زرد یـا قهـوه ای، رشـد ضعیف بوته ها و بعضاً موجب خشک شدن آنها می‌شوند. حاشـیه برگها بطرف پائین پیچ خورده و حالت سوختگی پیدا مـی‌کنـد. اگر حمله آفت در اواخر فصل زراعی و در مرحله شیری شـدن و تشکیل دانه صورت گیرد، حشره از شیره دانه برنج تغذیه نمـوده و این عمل باعث لاغری دانه، پوک شدن و کاهش وزن دانـه هـای برنج می گردد.

آفات مهم برنج

کنترل

خسارت این آفت در حال حاضر جدی نمی‌باشد. روش های زراعی کارایی چندانی در کنترل این آفت ندارند

شیمیایی

سمپاشی هائی که معمولاً با مصرف حشره کش های فـسفره در مزارع بـرنج علیـه آفـت سـاقه خـوار صـورت مـی‌گیـرد علیـه ایـن زنجرک نیز مؤثر مـی‌باشـد. یـا در صـورت طغیـان ایـن حـشره در مزارع برنج از سموم سستیمیک استفاده می‌شود.

منبع

راهنمای آفات و بیماری های برنج،فرزاد مجیدی، فریدون پاداشت. ۱۳۸۹

http://www.knowledgebank.irri.org/step-by-step-production/growth/pests-and-diseases/insects

https://plantvillage.psu.edu/topics/rice/infos

دیدگاهتان را بنویسید

مطالب مرتبط

ارقام گیلاس

مهمترین ارقام تجاری گیلاس

مهمترین ارقام تجاری گیلاس گیلاس ارقام گیلاس، گیلاس یکی از محصولات با ارزش باغبانی و از خانواده گل‌سرخیان است. ...
امدادکشاورز
24 دی 1399
شوری خاک

راهکارهای کشاورزی در خاکهای شور

راهکارهای کشاورزی در خاکهای شور شوری خاک شوری خاک یکی از مشکلات بسیار مهم درکشاورزی می‌باشد. که تاثیرات منفی ...
امدادکشاورز
29 آذر 1399
سن گندم

سن گندم و راه های مبارزه با آن

سن گندم و راه های مبارزه با آن سن غلات ( گندم) از مهم‌ترین آفات گندم و جو ...
امدادکشاورز
05 اسفند 1399
Call Now Button
فیلدهای قابل نمایش را انتخاب کنید. بقیه فیلد ها مخفی خواهند شد
  • تصویر
  • کد محصول
  • نمره
  • قیمت
  • موجود
  • دسترسی
  • توضیح
  • عرض
  • اندازه
  • ویژگی ها
  • فیلد دلخواه
مقایسه
preloader