اولین و مهم‌ترین عامل برای بقای گیاهان آب است، از این رو برای رشد و بهبود عملکرد گیاه تامین آب مورد نیاز جزو اولین اقداماتی است که باید انجام شود. به فرآیند تامین آب و آب رسانی به گیاه آبیاری می‌گویند. در واقع آبیاری فرآیندی است که در طی آن برای رفع نیاز آبی گیاهان، آب به صورت مصنوعی به گیاهان رسانده می‌شود. همچنین از طریق آبیاری بسیاری از مواد غذایی را نیز به گیاهان در حال پرورش منتقل می‌کنند. انواع مختلفی از آبیاری وجود دارد که بسته به نوع گیاه و همچنین اقلیم می‌توان از آن‌ها استفاده کرد. کشاورزان و باغداران از منبع‌های مختلفی مانند چاه، آب سد، برکه، دریاچه و کانال‌ها برای تهیه آب مورد نیاز جهت آبیاری گیاهان استفاده می‌کنند که این آب را با استفاده از یکی از روش‌های زیر مورد بهره بردای قرار می‌دهند.

روش‌های مختلف آبیاری در باغات و مزارع

آبیاری در کل به دو روش آبیاری سنتی و آبیاری مدرن یا همان تحت فشار برای تمامی گیاهان انجام می‌شود که هر کدام از این روش‌ها انواع مختلفی دارند که هر یک برای نوع خاصی از گیاه مناسب است.

آبیاری سنتی

در روش آبیاری سنتی کشاورز یا باغدار آبیاری را به صورت دستی انجام می‌دهد. در این روش کشاورز آب را با استفاده از احشام یا پمپ از چاه، چشمه و کانال‌ها بیرون آورده و به مزرعه خود می‌رساند. کم هزینه بودن جزو مزیت‌های  این روش است ولی باید توجه کرد که در روش سنتی آب به صورت نامساوری توزیع می‌شود و همچنین احتمال هدر رفت آب بسیار بالا است. امروزه نیز برخی از روش‌های آبیاری سنتی در نقاط مختلف و برای محصولات مختلفی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آبیاری حوضچه‌ای

در آّبیاری حوضچه‌ای اطراف آن بخشی را که می‌خواهند آبرسانی کنند یک حوضچه کوچک به شکل دایره، مربع و مستطیل متناسب با ابعاد و سایز گیاه درست می‌کنند. این حوضچه‌ها را با استفاده از یک شیار به یکدیگر متصل می‌کنند که آب در بین آنها از یک حوضچه به حوضچه دیگر منتقل شود.  این روش مزایا و معایب خاص خود را دارد.

مزایای آبیاری حوضچه‌ای
  • صرفه جویی قابل توجه در مصرف آب (زیرا آب فقط به اطراف گیاه مورد نظر هدایت می‌شود)
  • روشی مناسب برای گیاهان باغی
  • روش مناسب برای انواع مختلف خاک‌
معایب آبیاری حوضچه‌ای
  • توزیع نامناسب آب
  • مناسب نبودن برای محصولات زراعی و برخی محصولات باغی مانند پاپایا، آناناس و موز
  • هزینه زیاد برای درست کردن حوضچه در اطراف درختان

آبیاری جویچه‌ای یا فارو

در این روش در بین ردیف‌های کاشت جویچه‌هایی را حفر می‌کنند که آب از طریق این جویچه‌ها یا فاروهایی که ایجاد شده جریان پیدا می‌کند. این روش بسیار مناسب برای محصولاتی است که به صورت ردیفی کاشته شده‌اند. در برخی محصولات اول کشت انجام شده بعد فارو ایجاد می‌کنند که این امر باعث هدر رفت مقداری از بذرهایی که در بخش حوضچه قرار می‌گیرند می‌شود.

مزایای آبیاری فارویی
  • هزینه کم نسب به سایر روش‌ها
معایب آبیاری فارویی
  • ایجاد روان آب در سطح مزرعه
  • زهکشی نامناسب
  • هدر رفت مقدار زیادی از آب
  • احتمال انتقال بیشتر بیماری‌های گیاهی

آبیاری غرقابی

در روش آبیاری غرقابی آب کاملا روی سطح زمین جاری می‌گردد و تمام سطح خاک را در بر گرفته و دورن خاک نفوذ می‌کند. در این روش آب اطراف طوقه را فرا گرفته و گیاه می‌تواند از این طریق آب مورد نیاز خود را دریافت کند. در آبیاری غرقابی میزان خیلی زیادی آب مصرف می‌شود که از این حیث روش مناسبی نیست اما با این حال در برخی مناطق و برای برخی محصولات هنوز استفاده می‌گردد. آبیاری غرق آبی در انواع مختلفی اجرا می‌گردد که مهم‌ترین آنها آبیاری نواری و آبیاری کرتی است.

  • آبیاری نواری

در این روش در مزرعه نوارهایی ایجاد می‌شود که دو طرف آن پشته‌هایی وجود دارد که ممکن است انتهای این نوارها باز یا بسته باشد. این روش آبیاری برای محصولاتی  که کشت متراکم دارند مانند لگوم دارها غلات ریز و علوفه مناسب است به جز گیاهانی که نیاز به غرقاب کامل دارند مانند برنج، همچنین در باغات و تاکستان نیز از این روش استفاده می‌کنند.

  • آبیاری کرتی

برای اجرای این روش کرت‌هایی با اشکال مستطیل یا مربع را ایجاد می‌کنند و آب از طریق یک جوی وارد این کرت‌ها شده و پس از اینکه کرت مورد نظر پر از آب شد بخش ورودی کرت را مسدود کرده و آب را به کرت دیگر هدایت می‌کنند.

مزایای آبیاری غرقابی
  • اگر خوب اجرا شود راندمان توزیع آب بالا خواهد بود.
  • نیاز به نیروی انسانی کمی دارد.
  • مناسب برای خاک‌هایی با نفوذ پذیری نسبتا کم است.
معایب آبیاری غرقابی
  • میزان بالای هدر رفت آب
  • افزایش جمعیت علف‌های هرز
  • انتقال آسان بیماری‌های گیاهی طوقه و ریشه
  • مناسب نبودن برای خاک‌هایی با نفوذ پذیری کم و شیب دار

آبیاری مدرن (تحت فشار)

در آبیاری مدرن از تجهیزات و سیستم‌هایی جدیدی برای آبیاری استفاده می‌کنند که این روش معایب روش‌های سنتی را از بین می‌برد و مهم‌تر از همه اینکه در آّبیاری مدرن از مصرف بیش از حد آب و تشکیل روان آب‌ جلوگیری می‌شود. مهم‌ترین روش‌های آبیاری مدرن در زیر برای شما ذکر شده است.

‌آبیاری زیر سطحی

در آبیاری زیر سطحی از نوارهای‌های منتقل کننده آب در زیر خاک (گاهی نیز روی سطح خاک بسته به شرایط و موقعیت زمین) استفاده می‌کنند که رطوبت گیاه را تامین می‌کند. در این روش آب به کمک تجهیزات خاصی به زیر سطح خاک دقیقا جایی که ریشه قرار دارد منتقل می‌شود به طوری که آب از کانال اصلی به سمت ریشه تراوش می‌کند.

مزایای آبیاری زیر سطحی
  • کاهش هدر رفت آب زیرا آب دقیقا به محیط اطراف ریشه منتقل می‌شود.
  • کاهش هدر رفت کود زیرا کود دقیقا به سمت ریشه هدایت شده و در قسمت‌های دیگر پخش نمی‌شود.
  • کاهش جمعیت علف‌های هرز زیرا آب از دسترس علف‌های هرز سطحی خارج می‌شود.
  • کاهش تبخیر سطحی به دلیل اینکه آب دیگر روی سطح خاک جاری نمی‌شود.
معایب آبیاری زیر سطحی
  • هزینه این روش آبیاری به خاطر استفاده از تجهیزات خاص مقداری بالا است.

آبیاری بارانی

در روش آبیاری بارانی آب به وسیله یکسری لوله‌هایی به سرتا سر مزرعه منتقل می‌گردد و در نهایت از طریق نازل‌ آب به صورت قطرات ریز ودرشت باران خارج می‌شود. این روش مناسب برای مزارع است و با توجه به محصول، کیفیت آب و اندازه زمین انواع مختلفی دارد که می‌توان با در نظر گرفتن شرایط یک نوع آبیاری بارانی مناسب را برای مزرعه خود انتخاب کنید.

مزایای آبیاری بارانی
  • کاهش هدر رفت آب
  • مناسب برای برخی محصولات زراعی جهت آبیاری بهتر
معایب آبیاری بارانی
  • قابل استفاده نبودن برای همه محصولات
  • هزینه‌های ابتدایی بالا مربوط به لوله کشی و تهیه نازل‌ها

روش آبیاری قطره‌ای

در روش آّبیاری قطره‌ای آب از طریق لوله‌های پلاستیکی مستقیما به پای گیاه هدایت می‌شود و از هدر رفت آب جلوگیری می‌کند. در این روش می‌توان مواد غذایی را از طریق این سیستم آبیاری مستقیما به گیاه رساند و از هدر رفت آن جلوگیری کرد.

مزایای آبیاری قطره‌ای
  • کاهش تبخیر آب
  • کاهش تولید روان آب
  • افزایش راندمان استفاده از آّب
  • کاهش مشکلات مربوط به شوری خاک
معایب آبیاری قطره‌ای
  • هزینه زیاد تعویض لوله‌ها (لوله‌های پلاستیکی روی سطح خاک بعد از یک مدت باید تعویض شوند).

روش‌های آبیاری در گلخانه‌ها

در گلخانه‌ها با توجه به ابعاد گلخانه، نوع محصول کاشته شده، بستر کشت و شرایط گلخانه از روش‌های مختلفی برای آبیاری استفاده می‌کنند به طور کلی در گلخانه‌ها از یکی از روش‌‌های زیر برای آبیاری استفاده می‌کنند.

  • آبیاری دستی یا سطحی: در این روش، آبیاری با استفاده از آبپاش انجام می‌گیرد، اما به دلیل اقتصادی نبودن و زمان بر بودن به جز گلخانه‌های کوچک برای سایر گلخانه‌ها مناسب نیست.
  • آبیاری محیطی: در این روش با استفاده از نازل‌هایی که تقریبا در سطح زمین قرار دارند، آب به زیر برگ و روی سطح خاک پاشیده می‌شود.
  • آبیاری سقفی: در این روش نازل‌ها و رایزل‌هایی که قرار است آب را به گیاه منتقل کنند در قسمت سقف گلخانه قرار دارند و از این طریق به صورت باران آب را بر روی گیاهان می‌ پاشند.
  • آبیاری قطره‌ای: در روش قطره‌ای لوله‌هایی در کنار گیاهان قرار دارد که آب را در فواصل منظم به پای گیاه هدایت می‌کند و از هدر رفت آب جلوگیری می‌کند. روش آبیاری قطره‌ای جزو کار آمدترین روش‌های آبیاری در گلخانه به حساب می‌آید.
  • آبیاری مه پاشی یا میست: این روش برای تولید نشاء و تکثیر قلمه‌های گیاهی بسیار کارآمد است به همین دلیل در این روش از یک سری لوله‌هایی که به طور طولی در قسمت سقف قرار دارند استفاده می‌کنند و یک سری نازل‌های به طور عمود بر روی آنها وجود دارد و قطرات آب از طریق این نازل‌ها به طور مه بر روی گیاهان می‌نشیند.
  • آبیاری تراوا: در آبیاری تراوا یا همان زیر سطحی نیز آب را با استفاده از یک سری لوله‌های در زیر سطح خاک مستقیما در اختیار ریشه قرار می‌دهند.

در انتها باید اشاره کنیم که روش‌های مختلفی برای آبیاری وجود دارد، که باید با بررسی کامل شرایط مزرعه، باغ و یا گلخانه یک سیستم و روش مناسب را انتخاب کنید که بتوانید بهترین بهره برداری را از آب برده و همچنین مشکلات کمتری در ادامه کار برای شما ایجاد گردد.